Gids

Nationaal aanbesteden: regels onder de Europese drempel

Nationaal aanbesteden is inkopen onder de Europese drempel. Welke procedures er zijn en welke regels uit de Aanbestedingswet 2012 altijd gelden.

TenderRenderAI voor aanbestedingen

In het kort

Nationaal aanbesteden is het inkopen van een opdracht waarvan de geraamde waarde onder het Europese drempelbedrag ligt. Er geldt dan geen verplichte Europese procedure, maar wel de basisregels uit deel 1 van de Aanbestedingswet 2012: objectieve keuzes, gelijke behandeling, transparantie en eisen in redelijke verhouding tot de opdracht. De wet schrijft onder de drempel geen vaste procedure voor. De organisatie kiest dat in haar eigen inkoopbeleid, met de Gids Proportionaliteit als richtsnoer.

Gecontroleerd op 1 november 2026 op wetten.overheid.nl (Aanbestedingswet 2012 en Aanbestedingsbesluit), PIANOo en de Gids Proportionaliteit (3e herziening, per 1 januari 2022). Alle bedragen zijn exclusief btw.

Wat is nationaal aanbesteden?

Bij een opdracht onder de drempel hoeft de aanbestedende dienst niet Europees aan te besteden (PIANOo). Wat die drempel is, staat in drempelbedragen aanbesteding 2026. Wat er boven de drempel gebeurt, lees je in Europese aanbesteding: wanneer verplicht en welke stappen.

PIANOo noemt vier nationale procedures:

ProcedureHoe het werktAangekondigd?
Enkelvoudig onderhandsDe dienst vraagt één ondernemer om een offerte. Zie enkelvoudig onderhandse aanbesteding.Nee
Meervoudig onderhandsDe dienst nodigt zelf een aantal ondernemers uit. Zie meervoudig onderhandse aanbesteding.Nee
Nationale openbare procedureIedere ondernemer mag inschrijven.Ja, via TenderNed
Nationale niet-openbare procedureEerst een selectie, daarna een uitnodiging tot inschrijving.Ja, via TenderNed

De Gids Proportionaliteit zegt dat er onder de Europese drempel in principe geen wettelijk voorgeschreven procedures bestaan. Welke procedure past, bepaalt de dienst per opdracht aan de hand van onder meer de omvang, de transactiekosten, het aantal potentiële inschrijvers en de complexiteit (voorschrift 3.4 A). De bedragen waarbij een organisatie van procedure wisselt, staan in haar eigen inkoopbeleid. Voor het Rijk is dat de Circulaire grensbedragen; de waarden staan in de pagina over meervoudig onderhandse aanbesteding, hier herhalen we ze niet.

Welke regels gelden altijd onder de drempel?

Ook zonder Europese procedure gelden regels uit deel 1 van de wet. Een deel geldt voor elke nationale opdracht, een deel alleen als de dienst vooraf aankondigt of meerdere ondernemers uitnodigt.

RegelArtikelWat het betekent
Objectieve keuzes1.4De keuze voor de procedure en voor de ondernemers die meedoen volgt uit objectieve criteria. Een ondernemer kan schriftelijk om de motivering vragen.
Niet onnodig samenvoegen, wel percelen1.5Opdrachten worden niet onnodig samengevoegd en de opdracht wordt in percelen verdeeld, tenzij de dienst dat in de stukken motiveert. Zie percelen en clusterverbod.
Weinig administratieve lasten1.6De dienst beperkt de administratieve lasten die bij de aanbesteding horen.
Gelijke behandeling, transparantie, proportionaliteit1.12, 1.13Geldt als de dienst uit eigen beweging aankondigt. Eisen, termijnen en gunningscriteria staan in redelijke verhouding tot de opdracht.
Meervoudig onderhands1.15, 1.16Gelijke behandeling van de inschrijvers en de gunningsbeslissing met redenen naar alle inschrijvers.
TenderNed1.18Wie aankondigt, doet dat via het elektronische systeem voor aanbestedingen.
Eigen verklaring en gedragsverklaring1.19, 1.20Stelt de dienst uitsluitingsgronden of geschiktheidseisen, dan gebruikt ze de eigen verklaring met het daarvoor vastgestelde model. Een ondernemer kan met een gedragsverklaring aanbesteden aantonen dat uitsluitingsgronden over veroordelingen niet voor hem gelden.
Gratis stukken1.21Aanbestedingsstukken zijn kosteloos beschikbaar.
Gids Proportionaliteit1.10, 1.13, 1.16 en artikel 10 AanbestedingsbesluitDe dienst past de Gids toe of motiveert een afwijking in de stukken.
ARW 20161.22 en artikel 11 AanbestedingsbesluitVoor werken onder de drempel is het Aanbestedingsreglement Werken 2016 het richtsnoer.

Een overzicht van de procedures en de wetsartikelen daarachter staat ook in Aanbestedingswet 2012 uitgelegd.

Wanneer is een opdracht onder de drempel toch niet vrij?

Als er duidelijk grensoverschrijdend belang is. Artikel 1.7, onderdeel b, brengt de beginselen van Europese aanbestedingen dan ook onder de drempel terug: gelijke en niet-discriminerende behandeling, transparantie en proportionaliteit (artikelen 1.8 tot en met 1.10). Artikel 1.9 vraagt daarbij een passende mate van openbaarheid van de aankondiging.

De wet noemt geen bedrag voor "duidelijk grensoverschrijdend belang". De dienst beoordeelt dat per opdracht. De Gids Proportionaliteit merkt op dat het bij zulke opdrachten al bij lagere waarden nodig kan zijn nationaal openbaar aan te besteden. In de Circulaire grensbedragen van het Rijk staat dat een opdracht met duidelijk grensoverschrijdend belang via een nationale aanbesteding met publicatie loopt. Wat dat voor jouw situatie betekent, hangt van de opdracht af. Twijfel je, dan loont juridisch advies.

Twijfelt de dienst zelf of ze de opdracht niet toch Europees had moeten aanbesteden, dan kan ze volgens PIANOo haar voornemen tot gunnen vrijwillig bekendmaken. Ze publiceert dat voornemen via TenderNed en wacht minimaal 20 kalenderdagen met het sluiten van de overeenkomst. Wordt er binnen die termijn geen procedure bij de rechter aanhangig gemaakt, dan kan de overeenkomst volgens PIANOo niet meer worden vernietigd op grond van afdeling 4.3.1 van de wet.

Hoe werken termijnen en vragen bij een nationale aanbesteding?

Kortere termijnen dan de Europese minimumtermijnen zijn toegestaan, zolang ze redelijk zijn. Wat redelijk is, hangt af van de complexiteit van de opdracht. De Europese minimumtermijnen gelden in ieder geval als redelijk (PIANOo). Wijkt de dienst bij een nationale openbare of niet-openbare procedure af van de Europese procedure, dan geeft ze dat in de aankondiging aan. Bij een onderhandse procedure kondigt de dienst niets aan; in dat geval staat de werkwijze in de offerteaanvraag.

De vragenronde is in de Europese procedure wettelijk geregeld (artikel 2.53). Bij een nationale procedure staat in de aankondiging en de aanbestedingsstukken of en hoe je vragen kunt stellen, en voor werken is het ARW 2016 het richtsnoer. Lees dat deel dus goed. Hoe een nota van inlichtingen werkt, staat in wat is een nota van inlichtingen.

Ook de wachttijd na de gunningsbeslissing werkt anders. De Gids Proportionaliteit (paragraaf 4.3) noemt de standstill-periode van minimaal 20 kalenderdagen voor Europese en nationale openbare en niet-openbare procedures. Bij een meervoudig onderhandse procedure is ze niet wettelijk geregeld, maar de Gids vindt een redelijke termijn proportioneel, bijvoorbeeld 7 of 10 kalenderdagen.

Een voorbeeld

Stel: een gemeente stelt in haar inkoopbeleid, onder de Europese drempel voor diensten van € 216.000, de volgende grenzen vast. Tot € 50.000 volstaat één offerte, daarboven worden drie tot vijf ondernemers uitgenodigd, en bij duidelijk grensoverschrijdend belang kondigt ze de opdracht aan via TenderNed. Dit is een denkbeeldig beleid; elke organisatie kiest haar eigen grenzen.

  • Een cursus van € 40.000 gaat één-op-één naar een bekende aanbieder.
  • Een dienst van € 120.000 gaat naar vier uitgenodigde ondernemers, die de gemeente op objectieve gronden kiest en die ze op verzoek moet kunnen motiveren (artikel 1.4).
  • Dezelfde dienst van € 120.000 voor een product dat ook buitenlandse aanbieders interesseert, kondigt de gemeente aan via TenderNed.

Hoe vind je nationale aanbestedingen?

Een nationale opdracht die vooraf wordt aangekondigd, staat op TenderNed. Onderhandse opdrachten staan er niet, daarvoor moet de opdrachtgever je kennen. Hoe je dat aanpakt, staat in meervoudig onderhandse aanbestedingen vinden. TenderRender matcht elke aanbesteding uit TenderNed aan een beschrijving van jouw bedrijf in gewone taal en stuurt een dagelijkse e-mailalert.

In België gelden onder de drempel andere regels, op basis van Belgisch recht. Zie soorten procedures voor overheidsopdrachten in België.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen nationaal en Europees aanbesteden?

Bij Europees aanbesteden gelden vaste procedures met minimumtermijnen en publicatie in het Europese publicatieblad. Bij nationaal aanbesteden is er meer vrijheid, maar de beginselen en de administratieve voorschriften uit deel 1 van de wet blijven gelden.

Is nationaal aanbesteden verplicht?

De wet schrijft onder de drempel geen nationale openbare procedure voor. Eerst bepaalt het inkoopbeleid van de organisatie wanneer er vooraf wordt aangekondigd. Bij duidelijk grensoverschrijdend belang kan transparantie toch vereist zijn (artikelen 1.7 en 1.9).

Moet een nationale aanbesteding op TenderNed staan?

Kondigt de dienst een nationale opdracht aan, dan is TenderNed verplicht (artikel 1.18). Bij onderhandse procedures wordt niets aangekondigd.

Mag ik een nationale aanbesteding aanvechten?

Ja, je kunt een klacht indienen bij de aanbestedende dienst of naar de rechter stappen. Zie kort geding bij een aanbesteding. Of en wanneer dat zinvol is, hangt van de procedure af; vraag bij een concreet geval juridisch advies.

Welke bedragen gelden voor meervoudig onderhands in 2026?

Er is geen wettelijk vast bedrag. Het Rijk gebruikt de Circulaire grensbedragen. Zie meervoudig onderhandse aanbesteding.

Lees ook

Bronnen

01 Aanbestedingen
Isometric grid illustration
200+
Aanbestedingsprojecten verwerkt met TenderRender
02 Schaal
Isometric grid illustration
100s
Pagina's tenderdocumenten tegelijk geanalyseerd
03 Eerste versie
Isometric grid illustration
15 min
Tot een eerste versie voor alle vragen van de aanbestedende dienst
[06] Informatie

Benieuwd wat TenderRender met jouw aanbesteding kan? Plan een demo.

Boek een demo
Isometric grid illustration