In het kort
Onder de Aanbestedingswet 2012 moet een aanbestedende dienst opdrachten niet onnodig samenvoegen (clusterverbod, artikel 1.5, eerste lid) en een opdracht in principe in meerdere percelen verdelen, tenzij ze dat niet passend vindt en dat motiveert in de aanbestedingsstukken (splitsingsgebod, artikel 1.5, derde lid). Daarnaast mag ze een opdracht niet opknippen om onder de Europese drempel te blijven (splitsingsverbod, artikel 2.14). De drie regels hebben een verschillend doel: de eerste twee beschermen de toegang voor het mkb, de derde beschermt de Europese aanbestedingsplicht.
Gecontroleerd op 1 november 2026 op wetten.overheid.nl (Aanbestedingswet 2012), PIANOo en de Gids Proportionaliteit (3e herziening, per 1 januari 2022). Alle bedragen zijn exclusief btw.
Wat is het verschil tussen clusteren, percelen en splitsen?
De namen zijn niet overal gelijk. PIANOo spreekt van clusterverbod en splitsingsgebod, de Gids Proportionaliteit noemt de regel van artikel 2.14 het splitsingsverbod. Het onderscheid is eenvoudig te onthouden aan wat de dienst wel of niet mag.
| Regel | Wat de dienst moet of niet mag | Artikel |
|---|---|---|
| Clusterverbod | Opdrachten niet onnodig samenvoegen. Wel samenvoegen? Dan weegt ze de toegang voor het mkb, de organisatorische gevolgen en risico's, en de samenhang van de opdrachten, en motiveert ze dat in de stukken. | 1.5, eerste en tweede lid |
| Splitsingsgebod (percelen) | Een opdracht in meerdere percelen verdelen, tenzij ze dat niet passend vindt. Dan motiveert ze dat in de stukken. | 1.5, derde lid |
| Splitsingsverbod | Een opdracht niet opknippen of de rekenmethode niet zo kiezen dat ze aan de Europese regels ontkomt. | 2.14 |
| Percelenregeling | Kleine percelen mogen onder voorwaarden buiten de Europese procedure blijven. | 2.18 en 2.19 |
PIANOo schrijft dat clusteren een middel kan zijn om de inkoopbehoefte beter in te vullen. Verkoopt de markt verschillende leveringen of diensten als één opdracht, dan is het clusterverbod niet snel van toepassing, want dan is er gewoon één opdracht. De Gids Proportionaliteit geeft als voorbeeld een dienst die catering, schoonmaak en technisch onderhoud van haar gebouwen in één aanbesteding samenvoegt. Ze moet dat dan wel onderbouwen.
Wanneer moet een opdracht in percelen?
In principe altijd, behalve als de dienst het onpassend vindt en haar keuze motiveert (artikel 1.5, derde lid). De Gids Proportionaliteit noemt drie redenen om wel te verdelen: de opdracht vraagt verschillende expertises die zelden in één onderneming zitten, kleinere ondernemingen krijgen kans mee te dingen, en de dienst wil niet van één partij afhankelijk worden. De Gids waarschuwt voor het risico van een zeer omvangrijke opdracht die niet of in zeer grote percelen is verdeeld, waardoor een belangrijk deel van de markt wordt uitgesloten. Een goede balans is nodig.
Bij een opdracht in percelen telt de waarde van alle percelen bij elkaar (PIANOo). Is die samengestelde waarde gelijk aan of hoger dan de Europese drempel, dan gelden de Europese regels voor elk perceel (artikel 2.18, tweede lid, voor werken en diensten, en artikel 2.19, tweede lid, voor leveringen). Eén uitzondering: kleine percelen.
- Werken: percelen met een geraamde waarde tot en met € 1.000.000.
- Diensten: percelen met een geraamde waarde tot en met € 80.000.
- Leveringen: percelen met een geraamde waarde tot en met € 80.000.
Ze mogen buiten de Europese regels blijven, mits de totale waarde van die kleine percelen gezamenlijk niet meer is dan 20% van de totale waarde van alle percelen (artikelen 2.18, derde lid, en 2.19, derde lid). De actuele Europese drempels staan in drempelbedragen aanbesteding 2026.
Een voorbeeld
Stel: een gemeente besteedt groenonderhoud in vijf percelen aan. De geraamde waarden zijn € 300.000, € 250.000, € 200.000, € 70.000 en € 60.000, samen € 880.000. De drempel voor diensten van de gemeente is € 216.000. De samengestelde waarde is hoger, dus de Europese regels gelden voor elk perceel, ook voor het perceel van € 200.000 dat alleen onder de drempel ligt. Alleen de twee kleine percelen (€ 70.000 en € 60.000) mogen buiten de Europese procedure blijven, want elk is niet meer dan € 80.000 en samen zijn ze € 130.000, minder dan 20% van € 880.000 (€ 176.000). Zouden de kleine percelen samen meer dan 20% van het totaal zijn, dan gold de uitzondering niet. De bedragen zijn denkbeeldig.
Wanneer is het splitsen verboden?
De dienst mag een opdracht niet splitsen met het oogmerk zich aan de toepassing van de wet te onttrekken. Ook de keuze van de methode van berekening mag daar niet voor dienen (artikel 2.14). PIANOo en de Gids Proportionaliteit zeggen dat splitsen of samenvoegen alleen mag met objectief goede redenen. PIANOo noemt als voorbeeld dat onderdelen afhankelijk zijn van het slagen van een eerder onderdeel, of dat uitvoeren in één keer budgettair onverantwoord is. De Gids merkt op dat voor zo'n opknipping soms ten onrechte het woord "percelen" wordt gebruikt. Percelen horen bij één aanbesteding.
Wat betekent dit voor inschrijvers?
Percelen bieden kansen, zeker voor mkb-bedrijven, maar de regels per aanbesteding verschillen. Controleer in de aankondiging en de aanbestedingsstukken:
- Voor welke percelen kun je inschrijven. De dienst vermeldt in de aankondiging of je op een of meer percelen kunt inschrijven (artikel 2.10, eerste lid).
- Of combinaties mogelijk zijn. Een dienst kan alleen een combinatie van percelen of alle percelen aan dezelfde inschrijver gunnen als ze dat in de aankondiging heeft voorbehouden en heeft aangegeven welke combinaties kunnen (artikel 2.10, tweede lid). Volgens PIANOo staat in de stukken ook hoe de combinaties worden beoordeeld.
- Of er een maximum per inschrijver is. De dienst kan het aantal percelen per inschrijver beperken, mits dat in de aankondiging staat. De stukken geven dan de objectieve regels voor de verdeling (artikel 2.10, derde en vierde lid). De Gids noemt als motieven het mkb, spreiding van risico en uitvoerbaarheid.
- Of het zinvol is een combinatie te vormen voor een groot perceel. Zie inschrijven als combinatie.
Bij meerdere percelen is de eisenlijst langer en moet je per perceel controleren wat geldt. TenderRender zet elke eis uit de stukken op een rij, met de pagina waar die staat. Zie aanbestedingsstukken analyseren.
Vind je dat een dienst haar keuze voor samenvoegen of voor één geheel onvoldoende motiveert? Stel een vraag in de vragenronde, zie wat is een nota van inlichtingen. PIANOo schrijft dat de rechter bij het samenvoegen van opdrachten uitdrukkelijk toetst aan de motivering.
In België gelden andere regels voor percelen, zie percelen bij een overheidsopdracht in België.
Veelgestelde vragen
Wat is het clusterverbod?
De regel dat een aanbestedende dienst opdrachten niet onnodig samenvoegt (artikel 1.5). Voegt ze toch samen, dan motiveert ze dat in de aanbestedingsstukken.
Wat is het verschil tussen percelen en afzonderlijke opdrachten?
Bij percelen is er één aanbesteding en tellen de waarden van de percelen bij elkaar op voor de drempel. Afzonderlijke opdrachten tellen elk apart, tenzij ze samenhangen en dus bij elkaar opgeteld moeten worden (PIANOo).
Moet elke opdracht in percelen worden verdeeld?
In principe wel, maar de dienst mag er van afzien als ze dat niet passend vindt en het motiveert (artikel 1.5, derde lid).
Mag ik op alle percelen inschrijven?
Dat staat in de aankondiging. De dienst kan combinaties toestaan of het aantal percelen per inschrijver beperken (artikel 2.10).
Is het splitsen van een opdracht altijd verboden?
Nee, alleen als het bedoeld is om aan de Europese regels te ontkomen. Splitsen mag met objectief goede redenen (artikel 2.14, PIANOo).
Lees ook
- Drempelbedragen aanbesteding 2026
- Aanbestedingswet 2012 uitgelegd
- Inschrijven als combinatie
- Gids Proportionaliteit
- Europese aanbesteding: wanneer verplicht en welke stappen