Gids

Aanbestedingsprocedures: alle soorten op een rij (2026)

Open, niet-openbaar, onderhands, dialoog: alle aanbestedingsprocedures van de Aanbestedingswet 2012 op een rij. Wanneer welke past, met artikelen.

TenderRenderAI voor aanbestedingen

In het kort

Boven de Europese drempel zijn de openbare en de niet-openbare procedure de standaard; die mag een aanbestedende dienst altijd kiezen. Daarnaast kent de Aanbestedingswet 2012 de mededingingsprocedure met onderhandeling, de concurrentiegerichte dialoog, het innovatiepartnerschap, de onderhandelingsprocedure zonder aankondiging, een lichter regime voor sociale en andere specifieke diensten en de prijsvraag. Onder de drempel zijn de nationale procedures enkelvoudig onderhands, meervoudig onderhands, nationaal openbaar en nationaal niet-openbaar.

Gecontroleerd op 1 november 2026 in de Aanbestedingswet 2012 (artikelen 2.25 tot en met 2.50) en op PIANOo. Bedragen zijn exclusief btw.

Welke Europese procedures zijn er?

PIANOo noemt de openbare en niet-openbare procedure de meest gebruikte. De andere mag een aanbestedende dienst alleen gebruiken als de situatie aan de wettelijke voorwaarden voldoet.

ProcedureHoe werkt hetWanneer mag hetArtikel
Openbare procedureNa de aankondiging mag elke ondernemer direct inschrijven. Eén ronde.Altijd2.26
Niet-openbare procedureEerst aanmelden, daarna selecteert de aanbestedende dienst (ten minste vijf) wie mag inschrijven. Twee ronden.Altijd2.27, 2.99
Mededingingsprocedure met onderhandelingAanmelden, selectie (ten minste drie), eerste inschrijving, onderhandelen over eerste en volgende inschrijvingen, definitieve inschrijving.Alleen in de gevallen van artikel 2.28, eerste lid2.30, 2.31
Concurrentiegerichte dialoogDialoog met de geselecteerde gegadigden over oplossingen, daarna de inschrijving.Alleen in de gevallen van artikel 2.28, eerste lid2.28, 2.29
InnovatiepartnerschapOntwikkeling en aanschaf van een innovatief product, werk of dienst die nog niet op de markt is.Voor die doelstelling2.31a, 2.31b
Onderhandelingsprocedure zonder aankondigingOnderhandelen zonder voorafgaande bekendmaking.Alleen in uitzonderlijke gevallen2.32 tot en met 2.37
Procedure voor sociale en andere specifieke dienstenLichter regime. Drempel € 750.000.Voor diensten uit bijlage XIV van de richtlijn2.38, 2.39
PrijsvraagEen jury selecteert een plan of ontwerp, al dan niet met prijzen.Voor het verkrijgen van een plan of ontwerp2.42, 2.43

Voor concessies gelden aparte regels. Raamovereenkomst, dynamisch aankoopsysteem en elektronische veiling zijn geen procedures maar instrumenten, die PIANOo bij de richtlijn rekent tot de technieken voor elektronisch en gebundeld inkopen. Een raamovereenkomst sluit de dienst na een van de procedures uit artikel 2.44.

Wat is het verschil tussen openbaar en niet-openbaar?

Bij de openbare procedure dienen alle belangstellende ondernemers direct een inschrijving in, en toetst de aanbestedende dienst uitsluitingsgronden, geschiktheid en inschrijving in één ronde. Dat levert veel concurrentie op, maar ook veel offertes en hoge kosten voor alle partijen. De niet-openbare procedure splitst dat in twee ronden. In de eerste selecteert de dienst op vooraf gepubliceerde criteria de meest geschikte aanmelders, volgens PIANOo meestal vijf. Alleen zij mogen inschrijven. Dat beperkt de administratieve last, maar de procedure duurt langer. In beide procedures is onderhandelen niet toegestaan.

Welke van de twee past, hangt af van de markt. De Gids Proportionaliteit noemt de architectenbranche als voorbeeld van een markt waar een niet-openbare procedure gebruikelijk is, omdat het aantal aanbieders groot is en in de eerste ronde de inspanning beperkt blijft. Bij een standaardwerk met een gestandaardiseerde uitvraag leent een openbare procedure zich eerder.

Wanneer past welke procedure?

Een aanbestedende dienst moet op objectieve gronden kiezen en moet de keuze op schriftelijk verzoek van een ondernemer motiveren (artikel 1.4). Een paar scenario's maken dat concreet:

Stel dat de aanbestedende dienst...Dan past
standaardproducten inkoopt en de eisen duidelijk zijnopenbare procedure
veel aanbieders verwacht en de inschrijving veel werk kostniet-openbare procedure
een complexe opdracht heeft waarvoor geen standaardoplossing bestaatconcurrentiegerichte dialoog of mededingingsprocedure met onderhandeling
iets wil laten ontwikkelen dat nog niet op de markt isinnovatiepartnerschap
na een openbare procedure alleen onregelmatige of onaanvaardbare inschrijvingen ontvangtdialoog of onderhandelen (artikel 2.28 lid 1 onder b)
een opdracht heeft die slechts één ondernemer kan uitvoeren, of die dwingend spoedeisend isonderhandelingsprocedure zonder aankondiging
gezondheidszorg of maatschappelijke dienstverlening inkooptprocedure voor sociale en andere specifieke diensten (tenzij anders beslist)
een ontwerp wil, zoals architectuur of ruimtelijke ordeningprijsvraag

De Gids Proportionaliteit waarschuwt dat de zwaardere procedures hogere transactiekosten met zich meebrengen die disproportioneel kunnen zijn, en dat in veel gevallen een marktanalyse of marktconsultatie volstaat om informatie te verkrijgen.

En onder de drempel?

Opdrachten onder de Europese drempel hoeven niet Europees te worden aanbesteed. De aanbestedende dienst kiest dan zelf uit de nationale procedures, met het eigen inkoopbeleid en de Gids Proportionaliteit als kader en bij werken het ARW 2016:

Nationale procedureWat het inhoudtMeer lezen
Enkelvoudig onderhandsEén ondernemer vraagt een offerteEnkelvoudig onderhandse aanbesteding
Meervoudig onderhandsTwee of meer ondernemers, volgens de Gids drie tot vijfMeervoudig onderhandse aanbesteding
Nationaal openbaarDe opdracht wordt vooraf aangekondigd, iedereen kan inschrijvenPIANOo: nationale procedures
Nationaal niet-openbaarAangekondigd, met voorselectiePIANOo: nationale procedures

Bij nationale procedures mag de dienst kortere termijnen hanteren dan de Europese minimumtermijnen, zolang ze redelijk zijn. Kondigt ze een nationale opdracht uit eigen beweging aan, dan moet dat via TenderNed. Waar de grens tussen Europees en nationaal ligt, staat in drempelbedragen aanbesteding 2026.

Wat betekent dit voor jou als ondernemer?

Het type procedure staat in de aanbestedingsstukken. Ondernemersplein wijst erop dat bij specifieke Europese procedures de overheidsorganisatie moet uitleggen waarom de standaardprocedure niet past. Zie je een dialoog of onderhandeling, reken dan op meer rondes en meer tijd en kosten voor je eigen team. Bij een niet-openbare procedure maakt je aanmelding het verschil: alleen wie wordt geselecteerd, mag inschrijven. Wat de termijnen zijn, staat in termijnen bij een Europese aanbesteding.

Veelgestelde vragen

Welke aanbestedingsprocedure wordt het meest gebruikt?

Volgens PIANOo de openbare en de niet-openbare procedure.

Wat is het verschil tussen een concurrentiegerichte dialoog en een mededingingsprocedure met onderhandeling?

Bij de dialoog voert de dienst eerst een dialoog met de geselecteerde gegadigden over oplossingen en vraagt daarna pas inschrijvingen. Gunnen gebeurt op de beste prijs-kwaliteitverhouding. Bij de mededingingsprocedure met onderhandeling komt eerst een eerste inschrijving en onderhandelt de dienst daarover, niet over de gunningscriteria en minimumeisen. Zie concurrentiegerichte dialoog.

Wat is een versnelde procedure?

Een Europese procedure met kortere termijnen bij een naar behoren onderbouwde urgente situatie. PIANOo schrijft dat dit alleen kan bij de openbare, de niet-openbare procedure en de mededingingsprocedure met onderhandeling.

Kan de aanbestedende dienst zelf kiezen welke procedure hij gebruikt?

Alleen binnen de wet. De openbare en niet-openbare procedure kan altijd. De overige alleen als de voorwaarden gelden, en de keuze moet objectief zijn en op verzoek worden gemotiveerd.

Mag een overheid zonder aanbesteding aan één partij gunnen?

Onder de drempel kan dat binnen het inkoopbeleid. Boven de drempel alleen in de uitzonderlijke gevallen van de onderhandelingsprocedure zonder aankondiging. Zie aanbesteding zonder voorafgaande bekendmaking.

Lees ook

Bronnen

01 Aanbestedingen
Isometric grid illustration
200+
Aanbestedingsprojecten verwerkt met TenderRender
02 Schaal
Isometric grid illustration
100s
Pagina's tenderdocumenten tegelijk geanalyseerd
03 Eerste versie
Isometric grid illustration
15 min
Tot een eerste versie voor alle vragen van de aanbestedende dienst
[06] Informatie

Benieuwd wat TenderRender met jouw aanbesteding kan? Plan een demo.

Boek een demo
Isometric grid illustration