In het kort
Een gemeente is niet verplicht om Wmo-ondersteuning en jeugdhulp aan te besteden: ze kan ook inbesteden, subsidie verlenen of een Open House inrichten. Besteedt ze wel aan, dan gelden naast de Aanbestedingswet 2012 de Wmo 2015 en de Jeugdwet. Die verbieden gunning op alleen de laagste prijs en laten de winnende aanbieder overleggen met de vorige aanbieder over de overname van personeel.
Gecontroleerd op 1 november 2026 aan de Aanbestedingswet 2012 (geldend van 30 april 2026), de Wmo 2015 (geldend van 1 juli 2026) en de Jeugdwet (geldend van 1 januari 2026) op wetten.overheid.nl, en aan de pagina's van PIANOo over inkoop in het sociaal domein. Elke gemeente richt de inkoop anders in; wat hieronder staat is wat de wet en PIANOo vastleggen, geen beschrijving van één gemeente.
Hoe kopen gemeenten Wmo en jeugdhulp in?
PIANOo schrijft dat gemeenten de vrijheid hebben om zelf te bepalen hoe ze een overheidsopdracht vormgeven, en dat inkoop in het sociaal domein daarom maatwerk is. Ze kiezen uit vier instrumenten.
| Instrument | Wat het is | Wat PIANOo erover zegt |
|---|---|---|
| Aanbesteden | Een overheidsopdracht via een aanbestedingsprocedure | Het meest geschikt voor veel sturing, een beperkt aantal aanbieders en het kunnen afdwingen van afgesproken activiteiten |
| Inbesteden | De gemeente voert de taken zelf uit | Geen derden ingeschakeld; de Europese regels mogen niet worden omzeild |
| Subsidie | Een bijdrage om activiteiten te stimuleren | Er mag geen sprake zijn van een overheidsopdracht |
| Open House | Een toelatingssysteem op basis van een vooraf bekendgemaakte procedure | Geen aanbestedingsprocedure; aanbieders kunnen gedurende de looptijd toetreden en de cliënt kiest |
Bij Open House stelt de gemeente alleen geschiktheids- of minimumeisen. Beïnvloedt ze de keuze van de cliënt wezenlijk, dan kan er volgens PIANOo alsnog een overheidsopdracht zijn die ze had moeten aanbesteden. Meer in Open House.
Welke procedure geldt bij een aanbesteding?
Boven de Europese drempel voor sociale en andere specifieke diensten, € 750.000 exclusief btw voor 2026 en 2027 (PIANOo), geldt voor diensten voor gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening in principe de procedure voor sociale en andere specifieke diensten (SAS), tenzij de dienst anders beslist (artikel 2.38 lid 2). PIANOo meldt dat de gemeente ook een van de gewone Europese procedures kan kiezen.
De SAS-procedure is lichter. De dienst publiceert een aankondiging, toetst de inschrijvingen aan haar eisen, maakt een proces-verbaal van de opdrachtverlening, sluit de overeenkomst en publiceert de gunning (artikel 2.39 lid 1). Van hoofdstuk 2.3 zijn alleen enkele paragrafen van toepassing (artikel 2.39 lid 2). Verlangt de dienst uitsluitingsgronden of geschiktheidseisen, dan vraagt ze een eigen verklaring (lid 3). Zie SAS-diensten aanbesteden.
De Aanbestedingswet geldt volgens PIANOo ook onder de drempel. Welke procedure de gemeente dan kiest, lees je in de aankondiging op TenderNed.
Rekenvoorbeeld (hypothetisch): een gemeente raamt een opdracht voor begeleiding op € 900.000 exclusief btw. Dat ligt boven € 750.000, dus de Europese regels voor sociale en andere specifieke diensten gelden. Bij een geraamde waarde van € 600.000 ligt de opdracht eronder.
Wat leggen de Wmo 2015 en de Jeugdwet vast?
| Onderwerp | Wmo 2015 | Jeugdwet |
|---|---|---|
| Uitvoering door derden | artikel 2.6.3 | artikel 2.11 lid 1 |
| Kwaliteit meewegen, niet louter op de laagste prijs gunnen | artikel 2.6.4 | artikel 2.12 |
| Verordening over een goede verhouding tussen prijs en kwaliteit, en over continuïteit | artikel 2.6.6 lid 1 | artikel 2.11 lid 2 |
| Overleg met de vorige aanbieder over overname van personeel | artikel 2.6.5 lid 1 | artikel 2.13 lid 1 |
Wat dit betekent, in gewone woorden:
- Bij een aanbesteding telt kwaliteit mee. De Aanbestedingswet laat de dienst in principe gunnen op de beste prijs-kwaliteitverhouding (artikel 2.114 lid 3); voor deze diensten sluiten de Wmo en de Jeugdwet gunning op alleen de laagste prijs uit.
- De gemeente moet in een verordening regels stellen over de verhouding tussen prijs en kwaliteit, waarbij ze rekening houdt met de deskundigheid van de beroepskrachten en de arbeidsvoorwaarden, en over de continuïteit van de ondersteuning of hulp.
- De aanbieder aan wie de opdracht is gegund overlegt met de vorige en de volgende aanbieder over de overname van personeel. De gemeente ziet erop toe dat beide partijen zich zoveel mogelijk inspannen om overname en bestaande hulpverleningsrelaties te laten voortbestaan (Wmo artikel 2.6.5 lid 3, Jeugdwet artikel 2.13 lid 2). Dat is een inspanning, geen garantie.
- Voor de Wmo wijst PIANOo ook op de Algemene Maatregel van Bestuur Reële prijs Wmo 2015. Die regels gelden volgens PIANOo niet alleen bij aanbesteden, maar ook bij Open House.
Wat betekent dit als je wilt inschrijven?
- Kijk eerst welk instrument de gemeente gebruikt. Bij Open House meld je je aan en heb je geen concurrentie om de gunning; TenderNed heeft daar een eigen onderdeel voor, Aanmelden voor een Open House-procedure.
- Lees de gemeentelijke verordening en de bekostiging. PIANOo noemt looptijd, percelen, kwaliteitseisen, risico's en bekostigingsmethode als aandachtspunten in zijn checklist; per gemeente zijn ze anders ingevuld.
- Houd rekening met personeelsovername. De wet verlangt overleg met de vorige aanbieder; plan die tijd in. Of het personeel van rechtswege overgaat, hangt af van de omstandigheden (zie overgang van onderneming).
- Stel vragen via de nota van inlichtingen als de stukken afwijken van wat de wet vraagt, bijvoorbeeld bij een gunning die alleen op prijs lijkt te draaien.
- Schrijf je plan van aanpak. Daarvoor is een eigen pagina: plan van aanpak voor Wmo en zorg.
Elke gemeente stelt eigen stukken op. TenderRender leest alle stukken van een aanbesteding, zet elke eis en elk criterium met paginaverwijzing op een rij en stelt vragen voor de nota van inlichtingen voor. Het dient niets in. Meer over aanbestedingsstukken analyseren.
Veelgestelde vragen
Moet een gemeente Wmo en jeugdhulp aanbesteden?
Nee. PIANOo schrijft dat gemeenten niet verplicht zijn om (Europees) aan te besteden in de zorg; inbesteden, subsidie en Open House zijn ook mogelijk, zolang er geen overheidsopdracht wordt omzeild.
Mag een gemeente alleen op de laagste prijs gunnen?
Bij een aanbesteding van deze werkzaamheden niet. De Wmo (artikel 2.6.4) en de Jeugdwet (artikel 2.12) bepalen dat rekening wordt gehouden met de te leveren kwaliteit en dat niet louter op de laagste prijs wordt gegund.
Wat is het verschil tussen een aanbesteding en Open House?
Bij een aanbesteding kiest de gemeente een of meer aanbieders. Bij Open House kunnen alle aanbieders toetreden die aan de vooraf bekendgemaakte voorwaarden voldoen, en kiest de cliënt zelf.
Gelden de SAS-regels voor elke zorgopdracht?
Voor diensten voor gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening uit bijlage XIV van de richtlijn geldt de SAS-procedure in principe, tenzij de dienst anders beslist (artikel 2.38 lid 2). De drempel is € 750.000 voor 2026 en 2027.
Moet ik personeel van de vorige aanbieder overnemen?
De wet verplicht tot overleg en tot zoveel mogelijk inspanning, niet tot overname van iedereen. Artikel 662 en 663 van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek blijven daarnaast van toepassing.
Waar vind ik Wmo- en jeugdhulpaanbestedingen?
Op het aankondigingenplatform van TenderNed. Voor Open House-procedures heeft TenderNed een eigen onderdeel, Aanmelden voor een Open House-procedure.
Lees ook
- Plan van aanpak voor een Wmo- of zorgaanbesteding
- Tendersoftware voor het sociaal domein
- Overgang van onderneming bij een aanbesteding
- Social return bij aanbestedingen
- Open House
Bronnen
- Aanbestedingswet 2012, artikelen 2.38, 2.39 en 2.114, wetten.overheid.nl (geldend van 30 april 2026).
- Wet maatschappelijke ondersteuning 2015, artikelen 2.6.3 tot en met 2.6.6 (geldend van 1 juli 2026), en Jeugdwet, artikelen 2.11 tot en met 2.13 (geldend van 1 januari 2026), wetten.overheid.nl.
- PIANOo, Checklist inkoop sociaal domein; Aanbesteden, inbesteden, subsidie of Open House; Open House; Subsidie; Drempelbedragen Europees aanbesteden.
- TenderNed, stappenplan inschrijven.