Gids

Open house aanbesteden: wanneer valt het buiten de wet?

Wat is open house en wanneer valt het niet onder de aanbestedingsregels? Voorwaarden uit Falk Pharma en Tirkkonen en wat het voor aanbieders betekent.

TenderRenderAI voor aanbestedingen

In het kort

Open house is een toelatingssysteem waarin een overheid, meestal een gemeente, alle aanbieders toelaat die voldoen aan vooraf bekendgemaakte voorwaarden, en waarin de cliënt zelf een aanbieder kiest. Het is geen wettelijk voorgeschreven aanbestedingsprocedure. Onder bepaalde voorwaarden is het geen overheidsopdracht, zodat de Aanbestedingswet 2012 niet van toepassing is. De beginselen van gelijke behandeling en transparantie gelden wel.

Gecontroleerd op 1 november 2026 op PIANOo en in de arresten Falk Pharma en Tirkkonen van het Hof van Justitie van de EU.

Wat is open house?

PIANOo omschrijft open house als een toelatingssysteem voor de levering van (zorg)voorzieningen op basis van een vooraf bekendgemaakte toelatingsprocedure. De gemeente stelt alleen geschiktheids- en minimumeisen, zoals de prijs, opleidingseisen en certificering. Aanbieders kunnen in beginsel gedurende de hele looptijd toetreden. De cliënten kiezen zelf uit de toegelaten aanbieders.

Gemeenten gebruiken het volgens PIANOo in het sociaal domein, naast (quasi-)inbesteden, subsidie en de overheidsopdracht. In het door PIANOo aangehaalde rapport van het Centraal Planbureau passen begeleiding en huishoudelijke hulp uit de Wmo en ambulante jeugdhulp het beste bij open house.

Wanneer valt open house buiten de aanbestedingsregels?

Dat volgt uit de jurisprudentie. In Falk Pharma (HvJ EU, 2 juni 2016, C-410/14) oordeelde het Hof dat een systeem waarin een openbare instelling met iedere ondernemer die zich aan vooraf vastgestelde voorwaarden verbindt een overeenkomst sluit, en daarbij geen selectie maakt, geen overheidsopdracht is. In Tirkkonen (1 maart 2018, C-9/17) bevestigde het Hof dat en verruimde het: het systeem hoeft niet gedurende de gehele looptijd open te staan, en het slagen voor een examen mag een toelatingsvoorwaarde zijn.

De kern, in de woorden van PIANOo: de keuze van de aanbestedende dienst voor een bepaalde leverancier bepaalt of er een overheidsopdracht is. Vergelijkt de gemeente de inschrijvingen op prijs of kwaliteit en kiest ze winnaars, dan is het een opdracht. Laat ze iedere aanbieder toe die aan de eisen voldoet, zonder onderlinge vergelijking, dan niet.

PIANOo noemt de volgende vereisten, die het afleidt uit Falk Pharma voor een open house met duidelijk grensoverschrijdend belang:

VereisteWat het betekent
Bekendmaking van de toelatingsprocedureIn de praktijk via TenderNed of een soortgelijk platform. De eigen website van de gemeente volstaat alleen zonder duidelijk grensoverschrijdend belang.
Duidelijke regelsDe geschiktheids- en minimumeisen voor toetreding en de regels voor uitvoering staan vooraf vast.
Voorwaarden vooraf vastgesteldTarieven en voorwaarden zijn eenzijdig door de gemeente bepaald. Marktconsultatie mag, onderhandelen niet.
Geen rankingHet aantal aanbieders wordt alleen beperkt met minimumeisen en uitsluitingsgronden.
Iedereen die voldoet krijgt een overeenkomstDe gemeente sluit een schriftelijke overeenkomst met elke aanbieder die voldoet en akkoord gaat.
De cliënt kiestNiet de gemeente.
Bekendmaking van de gesloten overeenkomstenOok dit gebeurt op Europees niveau via TenderNed of een soortgelijk platform.

Is er geen duidelijk grensoverschrijdend belang, dan zijn de bekendmakingsvereisten lichter. PIANOo kijkt daarvoor naar de economische waarde, de plaats van uitvoering en de kenmerken van de opdracht.

Let op: beïnvloedt de gemeente de keuze van de cliënt wezenlijk, dan kan er toch een overheidsopdracht zijn die ze had moeten aanbesteden. PIANOo schrijft dat de jurisprudentie nog niet helder is over de rol van wijkteams.

Welke regels gelden nog wel?

De Aanbestedingswet 2012 geldt niet, maar de fundamentele beginselen wel: non-discriminatie, gelijke behandeling en de daaruit voortvloeiende transparantieverplichting (PIANOo). Voor Wmo-diensten geldt bovendien de AMvB Reële prijs Wmo 2015, ook bij een open house. Dat bevestigde de Hoge Raad op 8 oktober 2021 (ECLI:NL:HR:2021:1452), zoals PIANOo noteert.

Wat betekent open house voor jou als aanbieder?

  • Weinig schrijfwerk, wel precisie. Je toont aan dat je aan de eisen voldoet en accepteert de voorwaarden. Er is geen ranking op kwaliteit, dus meestal ook geen kwaliteitsplan met scores. Zijn je verklaringen of bijlagen niet in orde, dan kan de gemeente je toelating weigeren. TenderRender vult formulieren zoals verklaringen en aanmeldformulieren in met feiten die het in je documenten kan controleren. Velden zonder onderbouwing blijven leeg. Zie aanbestedingsformulieren invullen.
  • De tarieven staan vast. De gemeente stelt prijs en voorwaarden zelf vast. Onderhandelen is na toelating volgens PIANOo niet meer mogelijk.
  • Geen omzetgarantie. PIANOo noemt dat als kenmerk: de gemeente kan geen omzetgarantie geven.
  • Je concurreert om de cliënt. Volgens PIANOo prikkelt dat aanbieders tot het leveren van meer kwaliteit.
  • Je kunt vaak later instappen. In beginsel kunnen aanbieders gedurende de hele looptijd toetreden. Controleer in de stukken of dat voor jouw gemeente geldt, want na Tirkkonen mag een systeem ook beperkt open zijn.

Waar je open house-aankondigingen vindt, lees je in tendersoftware voor het sociaal domein en tendersoftware voor de zorg.

Open house, subsidie of aanbesteding?

De gemeente kiest per situatie. PIANOo noemt open house geschikt als er veel aanbieders zijn en de doelgroep zelf een afgewogen keuze kan maken. Minder geschikt is het bij een verplichte medische verwijsroute of een toewijzingsprotocol. Kiest de gemeente voor populatiebekostiging met gebiedsgericht contracteren, waarbij één aanbieder een vast budget voor een gebied krijgt, dan ligt volgens PIANOo een aanbesteding voor de hand.

Voor welke diensten een aanbesteding geldt en hoe die er dan uitziet, lees je in SAS-diensten aanbesteden en aanbesteding Wmo en jeugdhulp.

Een voorbeeld

Stel: een gemeente richt een open house in voor ambulante begeleiding. Ze publiceert de voorwaarden, een vast uurtarief en de minimumeisen, bijvoorbeeld een opleidingsniveau en een certificaat. Elke aanbieder die voldoet en de voorwaarden accepteert, tekent een overeenkomst. De cliënt kiest uit de toegelaten aanbieders. Dit is een denkbeeldig voorbeeld. Zou de gemeente in plaats daarvan de aanbieders vergelijken en maar twee kiezen, dan is het een aanbesteding.

Veelgestelde vragen

Is open house een aanbesteding?

Nee. PIANOo noemt het een wijze van contracteren die onder voorwaarden niet kwalificeert als overheidsopdracht. Voldoet het niet aan de voorwaarden, dan kan het alsnog een overheidsopdracht zijn.

Staat open house op TenderNed?

Vaak wel. PIANOo noemt TenderNed of een soortgelijk platform als gebruikelijke route. Zonder duidelijk grensoverschrijdend belang volstaat de website van de gemeente.

Kan ik later toetreden tot een open house?

In beginsel wel gedurende de hele looptijd (Falk Pharma). Het Hof heeft later bevestigd dat een systeem niet altijd open hoeft te staan (Tirkkonen). Lees de voorwaarden van de gemeente.

Mag een gemeente de tarieven zelf bepalen?

Ja, de gemeente stelt tarieven en voorwaarden vooraf vast. Voor Wmo-diensten geldt de AMvB Reële prijs Wmo 2015.

Wat is het verschil met een raamovereenkomst?

Bij een raamovereenkomst kiest de gemeente na een procedure een of meer partijen. Bij open house laat ze iedere geschikte aanbieder toe. Zie raamovereenkomst bij een aanbesteding.

Lees ook

Bronnen

01 Aanbestedingen
Isometric grid illustration
200+
Aanbestedingsprojecten verwerkt met TenderRender
02 Schaal
Isometric grid illustration
100s
Pagina's tenderdocumenten tegelijk geanalyseerd
03 Eerste versie
Isometric grid illustration
15 min
Tot een eerste versie voor alle vragen van de aanbestedende dienst
[06] Informatie

Benieuwd wat TenderRender met jouw aanbesteding kan? Plan een demo.

Boek een demo
Isometric grid illustration