In het kort
Sociale en andere specifieke diensten (SAS-diensten) zijn bijvoorbeeld diensten op het gebied van gezondheidszorg, maatschappelijke dienstverlening, onderwijs en enkele juridische diensten. Voor opdrachten met een geraamde waarde vanaf € 750.000 (exclusief btw) geldt een Europese aanbestedingsplicht, maar de aanbestedende dienst mag een vereenvoudigde SAS-procedure gebruiken. Voor gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening is dat zelfs de hoofdregel (artikel 2.38 Aanbestedingswet 2012). De dienst hoeft dan geen vaste termijnen, geschiktheidseisen of gunningscriteria uit de reguliere procedures te volgen.
Gecontroleerd op 1 november 2026 op wetten.overheid.nl (Aanbestedingswet 2012), PIANOo en richtlijn 2014/24/EU. Alle bedragen zijn exclusief btw.
Wat zijn sociale en andere specifieke diensten?
De Europese richtlijn 2014/24/EU somt ze op in bijlage XIV. PIANOo noemt als voorbeelden onderwijs, gezondheidszorg, maatschappelijke dienstverlening, administratiediensten voor onderwijs en enkele juridische diensten. Wmo-hulpmiddelen en andere leveringen zijn volgens PIANOo geen SAS-diensten.
Een aanbestedende dienst die deze diensten door een of meer aanbieders wil laten uitvoeren, heeft volgens PIANOo drie instrumenten: een overheidsopdracht, een subsidiestructuur of een Open House. Alleen als er sprake is van een overheidsopdracht moet de dienst aanbesteden. Wat Open House inhoudt en wanneer het buiten de wet valt, staat in open house aanbesteden.
Welke drempel geldt voor SAS-diensten?
De Europese drempel voor SAS-diensten is € 750.000, exclusief btw, in 2026 en 2027. Dat is hoger dan de drempel van € 140.000 (Rijk) of € 216.000 (overige aanbestedende diensten) voor reguliere diensten. De reden, volgens PIANOo: de Europese wetgever gaat ervan uit dat bij SAS-diensten pas bij een hogere opdrachtwaarde sprake is van grensoverschrijdend belang. De overige drempels staan in drempelbedragen aanbesteding 2026.
Onder € 750.000 geldt de Europese plicht niet. De nationale regels zijn dan van toepassing, de regels van deel 1 van de Aanbestedingswet 2012 voor opdrachten onder de drempel. Boven de drempel is onderhands aanbesteden niet toegestaan: de dienst kiest een Europese procedure, en dat kan ook de SAS-procedure zijn (PIANOo).
Hoe werkt de SAS-procedure?
Artikel 2.39 noemt vijf verplichte stappen:
- Een vooraankondiging of aankondiging van de opdracht bekendmaken.
- Toetsen of de inschrijvingen voldoen aan de technische specificaties, eisen en normen.
- Een proces-verbaal van de opdrachtverlening maken.
- De overeenkomst sluiten, als de dienst dat wil. Aanbestedingsrecht verplicht niet om tot gunning over te gaan.
- De aankondiging van de gegunde opdracht bekendmaken. De dienst mag die per kwartaal bundelen (artikel 2.134, derde lid).
De rest richt de dienst zelf in. Ze moet in de aanbestedingsstukken wel duidelijk vastleggen hoe ze dat doet (PIANOo). Artikel 2.39, tweede lid, noemt precies welke onderdelen van hoofdstuk 2.3 gelden. In de tabel staat het verschil met een reguliere procedure.
| Onderdeel | Reguliere Europese procedure | SAS-procedure |
|---|---|---|
| Communicatie, nota van inlichtingen, technische specificaties | Verplicht | Verplicht |
| (Voor)aankondiging en bekendmaking van de gunning | Verplicht | Verplicht |
| Termijnen voor aankondiging en inschrijving | Minimumtermijnen | Vrij, mits proportioneel en redelijk |
| Uitsluitingsgronden en geschiktheidseisen | Verplicht te toetsen | Niet verplicht; stelt de dienst ze wel, dan gebruikt ze het UEA |
| Gunningscriteria | Regels van de wet (artikelen 2.114 en 2.115) | Niet van toepassing; wel transparant en objectief |
| Opschortende termijn van 20 kalenderdagen | Verplicht (artikel 2.127) | Niet verplicht |
PIANOo raadt de dienst aan inschrijvers wel een termijn te geven om bezwaar te maken, omdat het gelijkheids- en transparantiebeginsel gelden. Welke wachttijd de dienst hanteert, lees je in de aanbestedingsstukken. Wat de Alcatel-termijn is, staat in Alcatel-termijn bij aanbestedingen.
Voor gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening is de SAS-procedure de hoofdregel: de dienst past hem toe, tenzij ze anders beslist (artikel 2.38, tweede lid). Wijkt ze af, dan moet ze dat volgens PIANOo motiveren, en haar keuze moet op objectieve gronden zijn gebaseerd (artikel 1.4).
Wat betekent dat voor jou als zorg- of welzijnsaanbieder?
De wet zegt weinig over hoe de procedure eruitziet. Daarom is de aankondiging belangrijker dan bij een reguliere aanbesteding. Controleer daarin:
- Welke procedure is gekozen en hoe is die ingericht. De dienst moet de hoofdkenmerken benoemen, zoals het voorwerp en de objectieve regels en criteria voor deelname.
- Hoe de beoordeling werkt. De algemene regel dat op beste prijs-kwaliteitverhouding wordt gegund, geldt niet. Een vaste prijs met beoordeling op kwaliteit is volgens PIANOo mogelijk.
- Of er eisen zijn. Er hoeven geen geschiktheidseisen of uitsluitingsgronden te zijn. Staan ze er wel, dan hoort daar het UEA bij.
- Of er een dialoog of onderhandelingsronde is. Dat mag, maar moet vooraf duidelijk zijn.
- Welke termijnen gelden. Ze kunnen korter zijn dan bij een reguliere procedure.
- Wat er na de gunning gebeurt. Staat er geen wachttijd in de stukken, vraag dan in de vragenronde of de dienst er een hanteert.
TenderRender leest de aanbestedingsstukken, markeert de knock-outeisen en laat bij elke eis zien op welke pagina van welk document die staat. Zie aanbestedingsstukken analyseren. Voor het sociaal domein bestaan ook tendersoftware voor het sociaal domein en tendersoftware voor de zorg.
Kan de opdracht zijn voorbehouden aan bepaalde organisaties?
Ja, voor bepaalde diensten. Artikel 2.82a laat de dienst de deelname voorbehouden aan organisaties die aan alle vier voorwaarden voldoen: een taak van algemeen belang, winsten die worden herinvesteerd of op participatieve gronden worden verdeeld, een participatieve beheers- of eigendomsstructuur, en in de drie jaar voor de gunning geen eerdere opdracht voor dezelfde diensten aan die organisatie op grond van dit artikel. De overeenkomst mag niet langer duren dan drie jaar en de aankondiging vermeldt het voorbehoud. De CPV-codes waarvoor dit kan, staan in artikel 77 van de richtlijn.
Een voorbeeld
Stel: een gemeente zet begeleiding voor volwassenen met een beperking in de markt als overheidsopdracht met een geraamde waarde van € 400.000. Voor gewone diensten van een gemeente ligt de Europese drempel op € 216.000, maar voor SAS-diensten op € 750.000. De gemeente hoeft dus niet Europees aan te besteden. Zet ze dezelfde begeleiding neer voor € 900.000, dan moet ze wel Europees aanbesteden, en dan kan ze de SAS-procedure kiezen.
Veelgestelde vragen
Wat betekent SAS?
SAS staat voor sociale en andere specifieke diensten. Het zijn de diensten uit bijlage XIV van richtlijn 2014/24/EU, zoals gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening.
Is een SAS-aanbesteding altijd Europees?
Nee. Alleen vanaf € 750.000, exclusief btw. Eronder gelden de nationale regels.
Hoeft de aanbestedende dienst geschiktheidseisen te stellen?
Nee. Bij de SAS-procedure zijn uitsluitingsgronden, geschiktheidseisen en selectiecriteria niet verplicht. Stelt de dienst ze toch, dan wordt de eigen verklaring met het UEA gebruikt (artikel 2.39, derde lid).
Is er een bezwaartermijn na de gunning?
Een wettelijke opschortende termijn van 20 kalenderdagen is niet verplicht. PIANOo raadt wel aan een termijn voor bezwaar te geven. Controleer de aanbestedingsstukken.
Is Wmo en jeugdhulp altijd een SAS-aanbesteding?
Niet altijd. Het hangt af van de vraag of er een overheidsopdracht is, van de waarde en van de gekozen procedure. Voor gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening is de SAS-procedure de hoofdregel boven de drempel. Een toelichting voor Wmo en jeugdhulp staat in aanbesteding Wmo en jeugdhulp.
Lees ook
- Open house aanbesteden
- Aanbesteding Wmo en jeugdhulp
- Plan van aanpak voor een Wmo- of zorgaanbesteding
- Aanbestedingsprocedures: alle soorten op een rij
- Drempelbedragen aanbesteding 2026