Gids

Social return bij aanbestedingen: verplicht? Zo werkt het

Is social return verplicht bij aanbestedingen? Wat de Aanbestedingswet zegt, welke vormen er zijn, welk percentage gangbaar is en hoe je het uitwerkt.

TenderRenderAI voor aanbestedingen

In het kort

Social return is niet wettelijk verplicht: PIANOo schrijft dat er geen Europeesrechtelijke verplichting bestaat en geen landelijk uniform beleid, maar dat het overgrote deel van de Nederlandse overheden social return wel in het eigen inkoopbeleid heeft opgenomen. Bij die overheden is het in de praktijk vaak wel verplicht voor jou als inschrijver: meestal als bijzondere uitvoeringsvoorwaarde (artikel 2.80 Aanbestedingswet 2012) met een percentage van de opdrachtsom, vaak tussen 2 en 5%, dat je bij inschrijving accepteert. Soms is het ook een subgunningscriterium waarop je punten scoort, bijvoorbeeld met een plan van aanpak.

Lees dus altijd per aanbesteding welke vorm geldt, hoeveel er wordt gevraagd en hoe het wordt beoordeeld of gecontroleerd.

Gecontroleerd op 1 november 2026 aan de Aanbestedingswet 2012 (geldend vanaf 30 april 2026) op wetten.overheid.nl en de PIANOo-pagina's over social return (Over social return, Fase 1, Fase 2, Fase 3 en Visie: social return).

Is social return verplicht?

Voor de aanbestedende dienst: niet door de wet. Wat de wet wel zegt:

  • Maatschappelijke waarde. Een aanbestedende dienst moet zo veel mogelijk maatschappelijke waarde leveren voor de publieke middelen (artikel 1.4 lid 2). PIANOo noemt social return het meest toegepaste thema binnen maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen.
  • Bijzondere voorwaarden. De dienst kan bijzondere voorwaarden verbinden aan de uitvoering, mits ze verband houden met het voorwerp van de opdracht en in de aankondiging of de aanbestedingsstukken staan. Die voorwaarden mogen betrekking hebben op onder meer sociale overwegingen (artikel 2.80).
  • Gunningscriteria. Sociale kenmerken mogen een nader criterium zijn, mits er verband is met het voorwerp van de opdracht (artikel 2.115 lid 2 onder e en lid 3).
  • Eigen verklaring. In de eigen verklaring (het UEA) geef je aan dat je voldoet of zult voldoen aan uitvoeringsvoorwaarden die op sociale overwegingen zijn gebaseerd (artikel 2.84 lid 1 onder c).

Of jij het moet doen, hangt dus af van het inkoopbeleid van de opdrachtgever en van wat in de aanbestedingsstukken staat. PIANOo noemt als beperkingen: de eis moet voldoen aan de beginselen van non-discriminatie, objectiviteit, transparantie en proportionaliteit, en moet aansluiten bij het werk. Bij leveringen wordt social return nagenoeg niet toegepast, omdat de directe arbeidscomponent klein is.

In welke vormen komt social return voor?

VormWat het betekent voor jouWat de opdrachtgever doet
Bijzondere uitvoeringsvoorwaardeJe accepteert bij inschrijving dat je een percentage van de opdrachtsom, de loonsom of een aantal uren invult met social return. Dit is volgens PIANOo de meest gebruikte vormToetst of je akkoord gaat en controleert de invulling pas tijdens de uitvoering
MinimumeisDezelfde verplichting, opgenomen als eis in het programma van eisen. Voldoe je er niet aan, dan word je uitgesloten van verdere beoordelingControleert bij de beoordeling
SubgunningscriteriumJe scoort punten met een hoger percentage of met een plan van aanpak voor social returnBeoordeelt het plan of het aangeboden percentage
Eis en criterium samenEen minimum is verplicht, daarboven kun je je onderscheidenBeide controles
Voorbehouden opdrachtAlleen sociale werkplaatsen en ondernemers die integratie van gehandicapten of kansarmen als hoofddoel hebben, mogen meedoen. Minstens 30% van hun werknemers moet gehandicapt of kansarm zijn (artikel 2.82)De aankondiging vermeldt het voorbehoud

Er zijn ook beperkingen aan wat de opdrachtgever mag vragen. De werkzaamheden van de doelgroep moeten verband houden met de opdracht, en de dienst moet per opdracht afwegen of social return proportioneel is, bijvoorbeeld gezien de waarde en de loonsom. PIANOo noemt als situaties waarin social return niet past: verdringing van bestaande banen, geen geschikt aanbod op de arbeidsmarkt en onevenredige kosten.

Hoeveel social return wordt gevraagd?

PIANOo schrijft dat vaak een percentage van de opdrachtsom tussen 2 en 5% wordt gebruikt en dat soms hogere percentages voorkomen, tot 25% of meer. De meeste overheden kiezen voor een percentage van de opdrachtsom in plaats van van de loonsom. Het percentage verschilt per soort opdracht: in sectoren met veel praktijkgeschoolde werkzaamheden, zoals schoonmaak, groen en catering, kan het hoger zijn, en bij arbeidsextensieve opdrachten of opdrachten korter dan een half jaar lager (PIANOo noemt 1 tot 4%). Een te hoog percentage kan in strijd zijn met proportionaliteit.

Hoe de invulling wordt gewaardeerd, verschilt per organisatie. PIANOo noemt als meest gebruikte manier de bouwblokkenmethode: de overheid kent aan elke social return-inspanning een waarde in euro's toe, en jij stelt een pakket samen dat samen het afgesproken percentage van de opdrachtsom vertegenwoordigt. Andere manieren zijn de werkelijke kosten van de inzet, vaste uurtarieven op basis van geregistreerde uren. De bouwblokken worden soms gecombineerd met de Prestatieladder Socialer Ondernemen (PSO).

Voorbeeld (fictief, de waarden zijn verzonnen): een gemeente besteedt een schoonmaakcontract aan met een opdrachtsom van 1.200.000 euro en eist 5% social return. Dat is 60.000 euro aan social return-waarde.

Bouwblok (fictieve waarde)AantalWaarde
Betaalde baan voor een kandidaat uit de doelgroep, per zes maanden336.000 euro
Werkervaringsplek, per drie maanden416.000 euro
Leerwerkplek of stage48.000 euro
Totaal60.000 euro

Bij jouw aanbesteding gelden de bouwblokken en waarden van de opdrachtgever.

Hoe schrijf je social return in je inschrijving?

  1. Zoek de eis op en lees alles. Welke vorm, welk percentage, welke doelgroep, welke deadline voor de invulling, welke rapportage, welke sanctie? TenderRender haalt eisen letterlijk uit de aanbestedingsstukken, met knock-outeisen gemarkeerd en een link naar de pagina waar ze staan. Zo zie je snel waar de verplichting en de bijbehorende bijlagen staan.
  2. Vraag door als het onduidelijk of onevenredig lijkt. Kijk of het percentage past bij de loonsom en looptijd, en stel een vraag voor de Nota van Inlichtingen als een voorwaarde disproportioneel lijkt. Zie NvI-vragen opstellen.
  3. Kies de invulling. Een baan, een werkervaringsplek, een leerwerkplek, arbeidsontwikkeling of inkoop bij een sociale onderneming. Veel overheden bieden alternatieve invullingen, ook voor het mkb, zoals inkoop bij een sociale werkplaats of maatschappelijke activiteiten als gastlessen.
  4. Zoek een partner. PIANOo noemt gemeenten, het UWV, werkgeversservicepunten, sociale werkplaatsen en re-integratiebureaus voor werving en selectie.
  5. Schrijf het plan van aanpak, als de opdrachtgever dat vraagt. PIANOo noemt als beoordeling onder meer hoeveel mensen worden geholpen, voor hoelang en hoe intensief de ondersteuning is. Beantwoord dus: wie (doelgroep en aantal), wat (soort werk of begeleiding), wanneer (start en duur), hoe (begeleiding, borging van het percentage) en hoe je rapporteert.
  6. Reken het mee in je prijs. Begeleiding, inwerken en een eventuele sanctie kosten geld. De verplichting hoort in je inschrijfprijs.

Voorbeeld (fictief) van een zwakke en een sterke zin in een social return-plan:

ZwakSterk
"Wij zetten ons in voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.""In de eerste zes maanden plaatsen we drie kandidaten uit de doelgroep van de gemeente op onze locaties, elk met een vaste collega als begeleider, en rapporteren we elk kwartaal het aantal uren en de duur."

Wat gebeurt er na gunning?

Een uitvoeringsvoorwaarde wordt, anders dan een minimumeis of gunningscriterium, pas tijdens de uitvoering gecontroleerd. Tijdens de uitvoering ben je verplicht je aan de afspraken te houden. De controle ligt bij de inkoper, projectleider, contractmanager of social return-adviseur, en sommige overheden gebruiken een digitaal rapportagesysteem.

Houd rekening met drie gevolgen. Komt een opdrachtnemer de voorwaarde niet na, dan kan een boeteclausule uit het contract gelden of kan de overeenkomst worden ontbonden. PIANOo merkt op dat ontbinding in de praktijk meestal niet gebeurt. Bij latere aanbestedingen kan de facultatieve uitsluitingsgrond past performance een rol spelen: een onderneming die bij eerdere opdrachten in strijd met social return-eisen handelde en daarvoor een sanctie kreeg, kan worden uitgesloten. En de invulling mag volgens PIANOo niet wezenlijk afwijken van de uitvraag en je ingediende inschrijving.

Wat zegt onze data?

In een analyse van 6.725 Nederlandse Europese aankondigingen uit 2025 met benoemde kwaliteitscriteria noemt 2,8% social return in de naam van het criterium. Dat is een ondergrens: de indeling is gemaakt op trefwoorden in de naam, en social return staat vaker als uitvoeringsvoorwaarde in de leidraad dan als gunningscriterium. De cijfers staan in gunningscriteria in cijfers.

Checklist

  • Vorm bepaald: uitvoeringsvoorwaarde, minimumeis, subgunningscriterium of een combinatie
  • Percentage en grondslag (opdrachtsom, loonsom of uren) genoteerd
  • Doelgroep en bouwblokken- of waarderingsmethode van de opdrachtgever opgezocht
  • Vragen gesteld als een voorwaarde disproportioneel of onduidelijk is
  • Partner voor werving en begeleiding benaderd
  • Plan van aanpak met wie, wat, wanneer, hoe en rapportage geschreven
  • Kosten in de inschrijfprijs verwerkt
  • Akkoord in de eigen verklaring bevestigd door de tekenbevoegde

Veelgestelde vragen

Is social return verplicht bij elke aanbesteding?

Nee. Er is geen Europese of landelijke plicht. Of en hoe het geldt, hangt af van het inkoopbeleid van de opdrachtgever en van de aanbestedingsstukken. Veel overheden nemen het standaard mee, bij leveringen wordt het nagenoeg niet toegepast.

Welk percentage social return is gebruikelijk?

PIANOo noemt vaak 2 tot 5% van de opdrachtsom, soms tot 25% of meer. De hoogte hangt af van de soort opdracht en het beleid van de opdrachtgever.

Geldt social return ook voor kleine bedrijven en het mkb?

Ja, maar PIANOo noemt dat overheden alternatieve invullingen kunnen toestaan, ook voor het mkb. Een gemeente moet bovendien proportionaliteit afwegen, bijvoorbeeld als een bedrijf al verplichtingen heeft uit de Participatiewet.

Wat is een bouwblokkenmethode?

Een methode waarbij de overheid aan activiteiten een waarde in euro's koppelt. Jij kiest een pakket dat samen het verplichte percentage van de opdrachtsom bedraagt. Elke overheid bepaalt zelf de blokken en waarden.

Wat als ik de verplichting niet haal?

Dan volgen de sancties uit het contract, meestal een boete, en in het uiterste geval ontbinding. Daarnaast kan het meespelen bij toekomstige aanbestedingen via de uitsluitingsgrond past performance.

Bronnen

  • Aanbestedingswet 2012, artikelen 1.4, 2.80, 2.82, 2.84 en 2.115 (geldend vanaf 30 april 2026): wetten.overheid.nl
  • PIANOo, Over social return en inkopen bij sociale ondernemingen: pianoo.nl
  • PIANOo, Fase 1, 2 en 3: voorbereiden, doorlopen en uitvoeren met social return: pianoo.nl
  • PIANOo, Visie: social return (november 2018): pianoo.nl
  • PIANOo, Handreiking Beste prijs-kwaliteitverhouding, de basis, over het verband met het voorwerp van de opdracht: pianoo.nl

Lees ook

01 Aanbestedingen
Isometric grid illustration
200+
Aanbestedingsprojecten verwerkt met TenderRender
02 Schaal
Isometric grid illustration
100s
Pagina's tenderdocumenten tegelijk geanalyseerd
03 Eerste versie
Isometric grid illustration
15 min
Tot een eerste versie voor alle vragen van de aanbestedende dienst
[06] Informatie

Benieuwd wat TenderRender met jouw aanbesteding kan? Plan een demo.

Boek een demo
Isometric grid illustration