In het kort
In 2023 werden in Nederland 7.308 overheidsopdrachten Europees gegund, 28% meer dan de 5.699 in 2019, blijkt uit een analyse van TenderRender op TED-gegevens. Over 2019–2023 werd 80% van de gegunde percelen toegekend op beste prijs-kwaliteitverhouding en 20% op laagste prijs. Een Europees gegund perceel in Nederland trok in de helft van de gevallen hooguit 3 inschrijvers. Het aandeel percelen met maar één inschrijver steeg van 18% in 2019 naar 26% in 2023.
Wat laten deze cijfers zien?
Dit artikel beschrijft de Nederlandse aanbestedingsmarkt boven de Europese drempels in vijf jaar: hoeveel er wordt gegund, wat het waard is, in welke sectoren, hoeveel concurrentie er is en hoe er gegund wordt. Alle cijfers komen uit onze eigen bewerking van TED, de Europese database waarin elke aanbestedende dienst zijn Europese gunningen moet publiceren. Onderaan staat precies wat we wel en niet meetellen.
Twee begrippen eerst. Een gunning is één gunningsaankondiging op TED. Een perceel is één gegund deel daarvan, met één winnaar: een aankondiging met drie percelen telt als één gunning en drie percelen. Aantallen geven we in gunningen; aandelen zoals "laagste prijs" of "één inschrijver" berekenen we op percelen. In Nederland heeft een gunning gemiddeld 1,1 perceel, dus de twee tellingen liggen dicht bij elkaar.
Hoeveel aanbestedingen worden er per jaar Europees gegund?
| Jaar | Gunningen | Percelen | Totale waarde (mld €) | Mediane waarde per perceel |
|---|---|---|---|---|
| 2019 | 5.699 | 6.409 | 13,4 | € 444.000 |
| 2020 | 6.244 | 7.150 | 26,6 | € 456.000 |
| 2021 | 6.845 | 7.884 | 22,5 | € 487.000 |
| 2022 | 7.249 | 8.290 | 25,6 | € 540.000 |
| 2023 | 7.308 | 8.326 | 54,9 | € 600.000 |
| 2019–2023 | 33.284 | 38.059 | 143,0 | € 500.000 |
Het totaal telt elke gunning één keer. Een aankondiging waarvan de percelen in verschillende jaren zijn gegund, staat in meer dan één jaarrij; daardoor is de som van de jaren iets hoger dan het totaal.
Het aantal gunningen groeide elk jaar. De mediane waarde per perceel steeg van € 444.000 naar € 600.000. Dat is het bedrag waar de helft van de percelen onder en de helft boven zit, en het zegt meer over een "gewone" opdracht dan een gemiddelde.
De totale waarde springt sterk tussen jaren. Dat komt door een handvol zeer grote raamovereenkomsten. In 2023 hadden acht percelen elk een waarde van € 1 miljard of meer, samen goed voor ongeveer € 21 miljard. Zonder percelen van € 1 miljard of meer groeit de totale waarde geleidelijk: van € 13,4 miljard in 2019 naar € 33,7 miljard in 2023. Let op: de totale waarde telt alleen percelen waarbij een bruikbaar bedrag is gepubliceerd. In Nederland is dat ongeveer 60% van de percelen.
In welke sectoren wordt het meest aanbesteed?
| CPV-hoofdgroep | Gunningen 2019–2023 | Totale waarde (mld €) | Mediaan inschrijvers | % op laagste prijs |
|---|---|---|---|---|
| 79 Zakelijke dienstverlening (advies, inhuur, beveiliging) | 8.219 | 26,8 | 4 | 6% |
| 90 Afval, riolering, schoonmaak en milieu | 2.409 | 2,9 | 3 | 24% |
| 45 Bouwwerkzaamheden | 2.335 | 30,9 | 3 | 25% |
| 77 Groen, land- en bosbouwdiensten | 2.047 | 1,7 | 3 | 57% |
| 71 Architectuur, ingenieurs en inspectie | 1.962 | 3,8 | 4 | 16% |
| 72 IT-diensten | 1.875 | 7,4 | 2 | 11% |
| 30 Kantoor- en computerapparatuur | 1.620 | 2,5 | 3 | 7% |
| 50 Reparatie en onderhoud | 1.152 | 3,5 | 3 | 24% |
| 48 Software en informatiesystemen | 1.101 | 5,7 | 2 | 20% |
| 66 Financiële diensten en verzekeringen | 1.070 | 15,3 | 2 | 50% |
Zakelijke dienstverlening is verreweg de grootste groep, maar dat getal heeft een verklaring. De Gemeente Rotterdam publiceert ook individuele inhuuropdrachten op TED, met een uurtarief als waarde. Dat zijn 2.689 gunningen, 8% van alle Nederlandse gunningen in deze periode. Zonder die inhuur blijven er 5.530 gunningen in CPV 79 over, nog steeds de grootste groep.
In geld is de bouw het grootst (€ 30,9 miljard), gevolgd door zakelijke dienstverlening en financiële diensten. Opvallend zijn twee uitschieters bij het gunningscriterium: groenonderhoud (57%) en verzekeringen (50%) worden veel vaker op laagste prijs gegund dan het gemiddelde van 20%. Wie in die markten inschrijft, concurreert dus vaker op prijs. Specifiek over bouw en ICT schreven we aparte analyses: bouwaanbestedingen in Nederland in cijfers en ICT-aanbestedingen in Nederland in cijfers.
Hoeveel concurrentie is er per aanbesteding?
| Jaar | Gemiddeld aantal inschrijvers | Mediaan | % percelen met 1 inschrijver |
|---|---|---|---|
| 2019 | 5,2 | 3 | 18% |
| 2020 | 5,2 | 3 | 19% |
| 2021 | 5,6 | 3 | 19% |
| 2022 | 4,7 | 3 | 26% |
| 2023 | 4,1 | 3 | 26% |
De mediaan is vijf jaar lang 3 inschrijvers. Het gemiddelde ligt hoger omdat een klein aantal percelen tientallen of zelfs honderden inschrijvingen trekt, vooral inhuur en raamovereenkomsten. Zonder de Rotterdamse inhuur daalt het gemiddelde van 4,9 in 2019 naar 4,0 in 2023. Over de hele periode kreeg 22% van de percelen één inschrijving en 29% vijf of meer.
Twee patronen zijn voor een inschrijver nuttig:
- Grotere opdrachten trekken meer concurrentie. Percelen tot ongeveer € 221.000 krijgen gemiddeld 3,5 inschrijvers en in 25% van de gevallen maar één. Boven € 50 miljoen is dat gemiddeld 8,0 inschrijvers en 15% met één inschrijver.
- Leveringen zijn het minst druk. Leveringen hebben een mediaan van 2 inschrijvers en in 27% van de percelen maar één. Diensten en werken hebben een mediaan van 3.
Het stijgende aandeel percelen met één inschrijver (26% in 2022 en 2023) is een signaal dat veel ondernemers niet op alles inschrijven wat bij hen past. Voor wie wel inschrijft, is de kans dan groter.
Wordt er gegund op prijs of op kwaliteit?
Over 2019–2023 werd 80% van de Nederlandse Europees gegunde percelen gegund op beste prijs-kwaliteitverhouding (in de praktijk vaak EMVI genoemd) en 20% op laagste prijs. Dat past bij de Aanbestedingswet 2012, die beste prijs-kwaliteitverhouding als uitgangspunt neemt.
Het aandeel laagste prijs liep wel op: 18% in 2019, 19% in 2020, 18% in 2021, 20% in 2022 en 24% in 2023. Kwaliteit blijft dus de norm, maar minder vanzelfsprekend dan een paar jaar geleden. Ook bij werken gaat maar 25% op laagste prijs. Ter vergelijking: in België werd over dezelfde periode 32% op laagste prijs gegund, zie overheidsopdrachten in België in cijfers.
Hoe vaak gaat het om een raamovereenkomst?
Een derde van de percelen (33%) is een raamovereenkomst, en dat aandeel is stabiel tussen 32% en 34%. In geld is het meer: raamovereenkomsten zijn samen € 76,3 miljard van de € 143,0 miljard, 53%. De mediane waarde van een raamovereenkomst-perceel is € 825.000, tegen € 399.000 voor een enkelvoudige opdracht. Wie een raamovereenkomst mist, mist vaak meerdere jaren omzet bij die klant.
Welke procedures worden gebruikt en hoe lang lopen contracten?
Het procedurevak is in TED pas sinds de invoering van eForms eind 2023 goed gevuld. Daarom meten we de verdeling op gunningen uit 2024 en 2025:
| Procedure (percelen 2024–2025) | Aandeel |
|---|---|
| Openbare procedure | 67% |
| Niet-openbare procedure | 19% |
| Onderhandelingsprocedure zonder aankondiging | 11% |
| Overig (mededingingsprocedure met onderhandeling, concurrentiegerichte dialoog e.a.) | 3% |
Twee derde gaat via een openbare procedure, waar iedereen direct een inschrijving indient. Bij bijna een op de vijf is er eerst een selectiefase. De 11% zonder aankondiging is werk waar de markt vooraf niets van ziet, bijvoorbeeld een vervolgopdracht bij de zittende leverancier.
De looptijd, ook alleen in de gegevens van 2024–2025 deels beschikbaar, heeft een mediaan van 48 maanden (gemiddeld 46, gemeten op 4.819 percelen). Een gemiddeld contract komt dus ruwweg om de vier jaar terug op de markt.
Wie zijn de grootste kopers en winnaars?
De markt is breed. Tussen 2019 en 2023 gunden 2.899 verschillende kopers aan 17.246 verschillende winnaars. De tien winnaars met de meeste percelen haalden samen maar 2,8% van alle percelen. Van alle winnaars won 70% precies één perceel.
De kopers met de meeste gunningen waren de Gemeente Rotterdam (3.110, vooral inhuur), Staatsbosbeheer (846), Rijkswaterstaat (738, alle onderdelen samen), het Ministerie van Justitie en Veiligheid (565), het Ministerie van Defensie (559) en ProRail (449).
Wat betekenen deze cijfers voor een inschrijver?
Je kans is groter dan je denkt, als je kiest. Bij een mediaan van 3 inschrijvers is de kans voor een willekeurige inschrijver ongeveer één op drie. TenderRender berekende uit de TenderNed-benchmark voor gemeenten een vergelijkbare gemiddelde winkans van ongeveer 37%. Wie gericht kiest voor opdrachten die bij de eigen referenties passen, zit boven dat gemiddelde.
Kwaliteit beslist in vier van de vijf gevallen. Bij beste prijs-kwaliteitverhouding wint de inschrijver die het best laat zien hoe hij de opdracht uitvoert, met bewijs. Daar zit het verschil tussen drie inschrijvers met een vergelijkbare prijs. Lees winnen op kwaliteit in plaats van op prijs.
Kijk naar de looptijd. Met een mediane looptijd van vier jaar is een gemiste aanbesteding vaak vier jaar weg. Weten wanneer contracten aflopen geeft tijd om je voor te bereiden, zie aanbestedingen signaleren via aflopende contracten.
Eén inschrijver is geen uitzondering meer. Een kwart van de percelen krijgt één inschrijving. Een opdracht die op het eerste gezicht net buiten je comfortzone ligt, kan de moeite waard zijn als je de eisen haalt.
Hoe helpt TenderRender hierbij?
TenderRender zoekt aanbestedingen op TenderNed, BOSA en het Duitse öffentlicheVergabe en geeft elke aanbesteding een matchscore op basis van je bedrijfsbeschrijving. In Nederland laat de voorspelmodule zien welke contracten binnen 6, 12 of 24 maanden aflopen. Na upload van de stukken zet de AI alle eisen letterlijk op een rij, met bron en knock-outmarkering, en beoordeelt je concepttekst per subcriterium met de zwaktes op volgorde van ernst.
Over deze cijfers
Bron: TED (Tenders Electronic Daily, ted.europa.eu), bewerkt door TenderRender. Het gaat alleen om Europees aangekondigde gunningen, dus vooral opdrachten boven de Europese drempelwaarden. Nationale aanbestedingen op alleen TenderNed tellen niet mee. De koper is Nederlands volgens het land van de aanbestedende dienst in TED; EU-instellingen en -agentschappen met een Nederlands adres (193 percelen) zijn uitgesloten. Het jaar is het gunningsjaar. Onze extractie loopt tot maart 2026 en is na 2023 onvolledig; daarom is 2023 het laatste volledige jaar. Peildatum van de analyse: 15 oktober 2026.
Aantallen tellen we als gunningen (unieke publicatienummers) en percelen (gegunde delen); aandelen en medianen berekenen we op percelen. Bij waarden sluiten we bedragen onder € 1.000 (vaak placeholders als € 1 of uurtarieven) en boven € 10 miljard (foutieve waarden zoals 999.999.999.999) uit. Bij inschrijvers tellen we alleen percelen waar een aantal boven nul is ingevuld. Procedure en looptijd komen uit gunningen van 2024 en 2025, omdat die velden eerder vrijwel leeg zijn. Het aandeel mkb-inschrijvingen laten we weg: dat veld is in deze gegevens voor 2019–2023 niet ingevuld. Afronding op hele procenten en tienden.
Veelgestelde vragen
Hoeveel aanbestedingen worden er in Nederland per jaar Europees gegund?
In 2023 waren dat 7.308 gunningen met samen 8.326 percelen, tegen 5.699 in 2019. Dat zijn alleen Europese gunningen op TED. Aanbestedingen onder de drempel die alleen op TenderNed staan, komen daar nog bij.
Hoeveel inschrijvers heeft een aanbesteding gemiddeld?
Een Europees gegund perceel in Nederland had in 2019–2023 een mediaan van 3 inschrijvers. Het gemiddelde (4,9) ligt hoger door enkele percelen met tientallen inschrijvingen. In 2022 en 2023 kreeg 26% van de percelen maar één inschrijving.
Wordt in Nederland vaker op prijs of op kwaliteit gegund?
Op kwaliteit. 80% van de Europees gegunde percelen in 2019–2023 ging op beste prijs-kwaliteitverhouding. Het aandeel laagste prijs steeg wel van 18% in 2019 naar 24% in 2023.
Hoe lang loopt een overheidscontract gemiddeld?
In de gunningen van 2024–2025 met een ingevulde looptijd is de mediaan 48 maanden. Verlengingsopties kunnen een contract langer laten lopen dan die oorspronkelijke looptijd.
Waarom wijken deze cijfers af van TenderNed?
TenderNed toont ook nationale aanbestedingen onder de Europese drempels. Deze analyse gebruikt alleen TED, dus alleen Europese gunningen. Daarnaast tellen wij op gunningsjaar en sluiten we foutieve waarden uit.
Waarom ontbreekt het aandeel mkb?
Het TED-veld voor het aantal inschrijvingen van mkb-bedrijven is in onze gegevens over 2019–2023 vrijwel nooit ingevuld. Een percentage daarop zou niets betekenen, dus we laten het weg.
