In het kort
Ja, een aanbestedende dienst mag een opdracht gunnen op de laagste prijs, maar het is niet de standaardkeuze. Artikel 2.114 van de Aanbestedingswet 2012 maakt de beste prijs-kwaliteitverhouding (BPKV) de hoofdregel; wie op laagste prijs gunt, moet die keuze motiveren in de aanbestedingsstukken. Bij laagste prijs wint de geldige inschrijving met de laagste prijs en bestaat er geen kwaliteitsscore.
Gecontroleerd op 1 november 2026 aan de tekst van de Aanbestedingswet 2012 op wetten.overheid.nl (geldend van 30 april 2026) en aan de gunningspagina's van PIANOo.
Wat zegt artikel 2.114 over gunnen op laagste prijs?
Artikel 2.114 lid 1 laat de aanbestedende dienst gunnen op de economisch meest voordelige inschrijving (EMVI). EMVI is dus een overkoepelend begrip, geen synoniem voor kwaliteit. Lid 2 noemt drie manieren om die inschrijving vast te stellen:
| Gunningscriterium | Wat telt mee | Positie in artikel 2.114 |
|---|---|---|
| Beste prijs-kwaliteitverhouding | Prijs en kwaliteit, via nadere criteria met een gewicht (artikel 2.115) | Hoofdregel (lid 3) |
| Laagste kosten | Kosteneffectiviteit, zoals levenscycluskosten (artikel 2.115a) | Afwijking, motivering nodig (lid 4) |
| Laagste prijs | Alleen de prijs | Afwijking, motivering nodig (lid 4) |
Lid 4 zegt dat de dienst "de toepassing van dat criterium" motiveert "in de aanbestedingsstukken". Lid 5 geeft de regering bovendien de mogelijkheid om bij algemene maatregel van bestuur categorieën opdrachten aan te wijzen waarvoor gunnen uitsluitend op laagste prijs of laagste kosten niet is toegestaan. Lees dus altijd het gunningshoofdstuk van de stukken: daar staat welke keuze de dienst maakte en waarom.
Wanneer kiest een aanbestedende dienst voor laagste prijs?
PIANOo noemt drie omstandigheden waarin laagste prijs te overwegen is: het gevraagde is in sterke mate gestandaardiseerd in de markt verkrijgbaar, er worden geen grote kwaliteitsverschillen verwacht, en inhoud en omvang van de opdracht zijn duidelijk te omschrijven. Hoe minder daarvan geldt, hoe meer reden er is voor BPKV.
In de praktijk komt het criterium geregeld voor. In onze eigen analyse van Europese aankondigingen uit 2025 koos 17,7% van de Nederlandse aankondigingen alleen prijs of kosten; in de Nederlandse bouw koos 24,2% alleen prijs (zie gunningscriteria in cijfers). Het is dus geen uitzondering, zeker niet bij werken.
Wat is "feitelijk laagste prijs"?
Een dienst kan formeel BPKV kiezen en toch in feite op prijs gunnen: dan krijgt kwaliteit zo weinig gewicht dat prijs altijd beslist. PIANOo schrijft dat je bij een zeer laag gewicht voor kwaliteit "in feite" op laagste prijs gunt en dat je dat dan moet motiveren in de aanbestedingsstukken. Ook een hoog kwaliteitsgewicht kan er in de praktijk op neerkomen als alle inschrijvers vrijwel hetzelfde op kwaliteit scoren.
De rechter kijkt daar kritisch naar. In een kort geding over de herontwikkeling van het gemeentehuis van Zevenaar (Rechtbank Gelderland, 24 januari 2014, ECLI:NL:RBGEL:2014:454) mocht de gemeente prijs zwaarder laten wegen dan alle kwaliteitssubcriteria samen, maar die vrijheid eindigt waar gunnen op beste prijs-kwaliteitverhouding de facto neerkomt op laagste prijs. Door de uitwerking van de subcriteria had de gemeente feitelijk voor laagste prijs gekozen, en daarmee volgens de voorzieningenrechter in strijd met artikel 2.114 gehandeld. Een beperkt budget was op zichzelf geen rechtvaardiging. De gemeente moest het gunningsvoornemen intrekken en de aanbesteding staken. De rechter noemt geen vast percentage; het gaat om het effect van het hele model.
Hoe wint de laagste prijs, en wat betekent dat voor jou?
Bij de openbare procedure doorloopt de dienst de stappen van artikel 2.26: eerst toetst ze op uitsluitingsgronden, geschiktheid en de technische specificaties, eisen en normen, daarna beoordeelt ze alleen de geldige inschrijvingen op het gunningscriterium. Bij laagste prijs is dat een rangschikking op prijs. Een fout in een formulier maak je dan niet goed met een sterk plan, want er is geen plan dat punten oplevert. Praktisch:
- Zoek in de stukken de motivering van de keuze voor laagste prijs. Mis je die, stel dan een vraag in de nota van inlichtingen.
- Lees de eisen en normen letterlijk. De dienst toetst je inschrijving aan de normen, functionele eisen en eisen aan de prestatie uit de aanbestedingsstukken (artikel 2.113); wat daar staat, moet je aanbod halen.
- Reken je prijs na op de vraag die de dienst stelt, niet op je eigen indeling. Een afwijkend prijsformulier is een klassieke reden voor een ongeldige inschrijving (zie ongeldige inschrijving).
- Bewaar je kostenopbouw. Is je prijs veel lager dan die van anderen, dan moet je hem kunnen toelichten (zie abnormaal lage inschrijving).
TenderRender helpt bij de eerste stap: het leest de aanbestedingsstukken, haalt gunningscriteria en weging eruit met paginaverwijzing en laat zien waar je de eisen vindt. Zie aanbestedingsstukken analyseren.
Rekenvoorbeeld: waarom de goedkoopste niet altijd wint
Stel: een gemeente koopt via een Europese openbare procedure 200 standaardlaptops en gunt op laagste prijs. Er komen vier inschrijvingen binnen (alle bedragen zijn fictief).
| Inschrijver | Prijs | Uitkomst |
|---|---|---|
| A | € 182.000 | Ongeldig: prijsformulier niet ingevuld zoals voorgeschreven |
| B | € 189.500 | Geldig, laagste geldige prijs: wint |
| C | € 191.000 | Geldig |
| D | € 196.400 | Geldig |
De dienst legt inschrijving A terzijde en rangschikt de rest. B wint, ook al lag A lager. De les: "laagste prijs" betekent laagste geldige prijs.
Veelgestelde vragen
Is laagste prijs hetzelfde als EMVI?
Nee. EMVI is het overkoepelende begrip uit artikel 2.114 lid 1. Laagste prijs is een van de drie manieren om de economisch meest voordelige inschrijving vast te stellen, naast BPKV en laagste kosten.
Wat is het verschil tussen laagste prijs en laagste kosten?
Bij laagste kosten telt niet alleen de aanschafprijs mee, maar ook wat het product, de dienst of het werk gedurende de levenscyclus kost. Artikel 2.115a noemt onder meer verwervings-, gebruiks- en onderhoudskosten en, mits de geldwaarde te bepalen en te controleren is, externe milieukosten.
Mag een dienst bij laagste prijs nog kwaliteitseisen stellen?
Ja. Eisen aan de prestatie zijn geen gunningscriteria. De dienst toetst elke inschrijving aan de normen en eisen uit de stukken (artikel 2.113). Alleen wat boven de eisen uitgaat, levert bij laagste prijs geen punten op.
Geldt artikel 2.114 ook onder de Europese drempel?
Artikel 2.114 staat in deel 2 van de wet, dat de Europese aanbestedingen regelt. PIANOo noemt BPKV de hoofdregel boven de Europese drempel. Onder de drempel lees je de gunningscriteria in de aanbestedingsstukken van de opdracht zelf.
Kan ik een gunning op laagste prijs aanvechten?
Het meest effectief is vooraf: stel een vraag in de nota van inlichtingen of laat de keuze toetsen voordat je inschrijft. Na de gunningsbeslissing geldt een opschortende termijn van ten minste 20 kalenderdagen (artikel 2.127), waarin je een kort geding kunt overwegen. Zie kort geding bij een aanbesteding.
Bronnen
- Aanbestedingswet 2012 (artikelen 2.113, 2.114, 2.115, 2.115a, 2.127), wetten.overheid.nl
- PIANOo: keuze gunningscriterium en opstellen (sub)gunningscriteria
- Rechtbank Gelderland, 24 januari 2014, ECLI:NL:RBGEL:2014:454