In het kort
In België moet elke aanbestedende overheid de ingediende offertes aan een prijzen- of kostenonderzoek onderwerpen (artikel 84 van de Wet van 17 juni 2016 en artikel 35 van het KB Plaatsing). Lijkt jouw prijs abnormaal laag of hoog, dan moet ze je schriftelijk om verantwoording vragen, en je krijgt daarvoor 12 dagen, tenzij de uitnodiging een langere termijn geeft (artikel 36). Bij werken, en bij diensten in een fraudegevoelige sector, is die bevraging verplicht voor elke offerte die minstens 15 procent onder het gemiddelde ligt, als de prijs de enige factor is of minstens de helft van de weging uitmaakt.
Gecontroleerd op 1 november 2026 aan de geconsolideerde tekst van het KB Plaatsing van 18 april 2017 (Justel, tekstbijwerking tot 14 januari 2026) en de Wet van 17 juni 2016 (tekstbijwerking tot 16 februari 2026).
Hoe loopt het prijsonderzoek?
De overheid werkt in drie stappen (artikelen 33 tot 36 KB Plaatsing):
- Fouten verbeteren. Reken- en zuiver materiële fouten in de offertes worden eerst verbeterd (artikel 34).
- Prijsonderzoek. Alle offertes worden onderzocht. De overheid mag daarvoor alle nodige inlichtingen vragen (artikel 35; artikel 84 Wet).
- Bevraging. Lijkt een prijs of kost abnormaal laag of hoog, dan volgt een schriftelijke bevraging van de inschrijver (artikel 36).
De wet geeft geen algemene definitie van "abnormaal" in procenten. De overheid beoordeelt zelf of een prijs abnormaal lijkt. Het percentage van 15 procent bepaalt alleen wanneer de bevraging in elk geval verplicht is. Het onderzoek gaat ook over abnormaal hoge prijzen, en over afzonderlijke posten: een offerte kan worden geweerd omdat het totaalbedrag abnormaal is, of omdat een of meer niet-verwaarloosbare posten abnormaal zijn.
Wanneer is de bevraging verplicht?
Artikel 36, § 4 verplicht een bevraging voor elke offerte die minstens 15 procent onder het gemiddelde van de offertes ligt, onder deze voorwaarden:
| Voorwaarde | Wat geldt |
|---|---|
| Soort opdracht | Werken, of diensten in een fraudegevoelige sector (diensten in activiteiten waarvoor de hoofdelijke aansprakelijkheid voor loonschulden geldt, artikel 2, 13° KB Plaatsing). De opdrachtdocumenten kunnen de regel bij gunning op prijs alleen uitbreiden naar leveringen en andere diensten |
| Procedure | Openbare of niet-openbare procedure |
| Gunning | Alleen op prijs, of op beste prijs-kwaliteitsverhouding met een prijsgewicht van minstens 50 procent. In dat tweede geval kan het bestek een hoger percentage dan 15 procent bepalen |
| Aantal offertes | Minstens vier offertes in de berekening |
Het gemiddelde wordt berekend zonder uitschieters. Zijn er zeven of meer offertes, dan vallen de laagste offerte en de hoogste offertes die samen een vierde van het aantal vormen weg (naar boven afgerond). Zijn er minder dan zeven, dan vallen de laagste en de hoogste weg. De overheid mag manifest onregelmatige offertes buiten de berekening laten.
Stel (hypothetisch): een gemeente plaatst een wegenwerk via een openbare procedure, op prijs alleen, en ontvangt acht offertes: 410.000, 520.000, 535.000, 540.000, 545.000, 555.000, 580.000 en 640.000 euro. Met acht offertes vallen de laagste (410.000) en de hoogste twee (580.000 en 640.000) weg. Het gemiddelde van de overige vijf is 539.000 euro. Vijftien procent lager is 458.150 euro. De offerte van 410.000 euro ligt daaronder, dus de gemeente moet die inschrijver bevragen. De andere offertes liggen erboven.
Los van die regel moet de overheid een bevraging uitvoeren zodra het prijsonderzoek een prijs oplevert die abnormaal laag of hoog lijkt (artikel 36, § 1). In de mededingingsprocedure met onderhandeling en in de (vereenvoudigde) onderhandelingsprocedures geldt artikel 36 niet voor leveringen en diensten onder de Europese drempels en voor werken onder 500.000 euro, tenzij de opdrachtdocumenten het toepasselijk maken (artikel 36, § 6).
Wat moet je antwoorden?
In de bevraging vraagt de overheid een schriftelijke verantwoording van de samenstelling van je prijs. Artikel 36, § 2 noemt vier onderwerpen:
- de doelmatigheid van het bouwproces, het productieproces of de dienstverlening;
- de gekozen technische oplossingen of uitzonderlijk gunstige omstandigheden waarvan je profiteert;
- de originaliteit van wat je aanbiedt;
- rechtmatig toegekende overheidssteun.
Daarnaast vraagt de overheid een verantwoording van je naleving van het milieu-, sociaal en arbeidsrecht, met inbegrip van welzijn, lonen en sociale zekerheid. Volgens het verslag aan de Koning bij het KB Plaatsing kan dat gaan over de juiste berekening van de loonkosten of de betaling van de sociale bijdragen. Dezelfde bron stelt dat een bevestiging van de prijs zonder uitleg of een vage verantwoording onvoldoende is, en dat je niet kunt volstaan met de prijs van je onderaannemer inclusief zijn winstmarge: dan is meer informatie over zijn prijs nodig.
Zo pak je dat aan:
- Reageer binnen de termijn. Twaalf dagen is de wettelijke standaard, maar in de uitnodiging kan een langere of, bij een herbevraging, een kortere termijn staan. De bewijslast van de verzending ligt bij jou.
- Splits je prijs op. Toon per post waarom hij zo laag is: loonkost, materiaal, machines, onderaanneming, marge.
- Onderbouw met stukken. Offertes van leveranciers, loonberekeningen, een planning, referenties.
- Beantwoord ook de sociale vragen. Is je prijs abnormaal laag doordat je het milieu-, sociaal of arbeidsrecht niet naleeft, dan moet de overheid je offerte afwijzen.
- Verklaar, wijzig niet. De bevraging gaat over de samenstelling van de prijs die je hebt ingediend.
Wat kan de overheid beslissen?
Na de verantwoording kiest de overheid (artikel 36, § 3):
| Beslissing | Gevolg |
|---|---|
| Een of meer niet-verwaarloosbare posten zijn abnormaal | De offerte wordt geweerd wegens een substantiële onregelmatigheid |
| Het totaalbedrag is abnormaal | De offerte wordt geweerd wegens een substantiële onregelmatigheid |
| Het totaalbedrag is niet abnormaal | De overheid motiveert dat in de gunningsbeslissing |
De overheid mag ook informatie gebruiken die niet van jou komt, op voorwaarde dat ze die aan jou voorlegt zodat je kunt reageren. Een offerte die abnormaal laag is door overheidssteun kan alleen worden geweerd als je niet kunt aantonen dat de steun verenigbaar is met de interne markt. Dat geldt alleen vanaf de Europese drempels.
Wordt je offerte geweerd wegens een abnormale prijs, dan meldt de overheid dat aan de Auditeur-generaal van de Belgische Mededingingsautoriteit, en bij werken ook aan de Commissie voor de erkenning van aannemers (artikel 36, § 5).
Het bestek kan afwijken van de standaardregels, bijvoorbeeld met een hoger percentage of een uitgebreider toepassingsgebied. Lees dus eerst de opdrachtdocumenten. TenderRender haalt elke eis letterlijk uit de aanbestedingsstukken, met een link naar de pagina waar ze staat. Meer bij aanbestedingsstukken analyseren.
Veelgestelde vragen
Is 15 procent onder het gemiddelde automatisch een abnormaal lage prijs?
Nee. Het is de grens waarop de bevraging verplicht wordt, niet de grens waarop je offerte wordt geweerd. Pas na je verantwoording beslist de overheid of de prijs abnormaal is.
Hoeveel tijd heb ik om te antwoorden?
Twaalf dagen, tenzij de uitnodiging een langere termijn geeft. Bij een onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking kan een kortere termijn gelden als de opdrachtdocumenten dat motiveren. Bij een herbevraging kan de termijn korter zijn.
Geldt dit ook voor een hoge prijs?
Ja. Artikel 36 behandelt abnormaal lage én abnormaal hoge prijzen of kosten.
Moet ik elke post verantwoorden?
Nee. De overheid hoeft geen verantwoording te vragen voor verwaarloosbare posten (artikel 36, § 2). Of een post verwaarloosbaar is, beoordeelt ze per opdracht.
Wat als ik niet of vaag antwoord?
Dan heeft de overheid niets om je prijs mee te verdedigen. Ze kan vaststellen dat de prijs of een niet-verwaarloosbare post abnormaal is, en dan moet ze de offerte weren (artikel 36, § 3). Volgens het verslag aan de Koning is een bevestiging van de prijs zonder uitleg onvoldoende.
Bronnen
- KB Plaatsing van 18 april 2017, artikelen 33 tot 37, met het verslag aan de Koning (Justel, Belgisch Staatsblad)
- Wet van 17 juni 2016 inzake overheidsopdrachten, artikel 84 (Justel)