Gids

Overheidsopdracht of subsidie in België: het verschil

Wanneer is financiering van de overheid een overheidsopdracht en wanneer een subsidie? Kenmerken, hulpvragen en wat artikel 5 en 18 van de wet bepalen.

TenderRenderAI voor aanbestedingen

In het kort

In België is een overheidsopdracht een overeenkomst onder bezwarende titel waarmee een aanbesteder werken, leveringen of diensten koopt (artikel 2, 17° van de wet van 17 juni 2016). Een subsidie is eenzijdige financiële steun voor een activiteit die het algemeen belang dient. Alleen een overheidsopdracht valt onder de wet inzake overheidsopdrachten, en de naam die de overheid aan de financiering geeft, is niet doorslaggevend.

Bij twijfel kijkt het Vlaamse afwegingskader naar de werkelijke inhoud: wie het initiatief neemt, wie de activiteit bepaalt, voor wie het doel is en of de vergoeding marktconform is. Geen enkel element is op zich beslissend.

Gecontroleerd op 1 november 2026 in de wet van 17 juni 2016 (ejustice.just.fgov.be) en in het Afwegingskader Subsidie - Overheidsopdracht van Vlaanderen, versie 2.0 van 16 november 2021. Dat kader is richtinggevende uitleg, geen wettekst.

Wat is het verschil tussen een overheidsopdracht en een subsidie?

De wet definieert de overheidsopdracht als de overeenkomst onder bezwarende titel die wordt gesloten tussen een of meer ondernemers en een of meer aanbesteders en die betrekking heeft op het uitvoeren van werken, het leveren van producten of het verlenen van diensten (artikel 2, 17°). Voor een subsidie bestaan andere definities, zoals in de wet van 14 november 1983 over de controle op toelagen (provincies, gemeenten en andere lokale besturen) en in de Vlaamse Codex Overheidsfinanciën. Het afwegingskader zet de kenmerken naast elkaar:

KenmerkOverheidsopdrachtSubsidie
Juridische vormWederkerige overeenkomst, in beginsel na een plaatsingsprocedureEenzijdige rechtshandeling (besluit of beslissing), soms met een subsidieovereenkomst
DoelDirecte bevrediging van een behoefte van de overheidEen activiteit van algemeen belang voor derden
InitiatiefDe overheid zoekt een opdrachtnemer en bepaalt de kenmerken en uitvoeringDe begunstigde vraagt de steun aan en werkt de activiteit grotendeels zelf uit
VergoedingMarktconform, met kostprijs en winstmargeMeer of minder dan marktconform; bij meer dan marktconform is er een potentieel risico op staatssteun
AfdwingbaarheidDe uitvoering is afdwingbaarNiet afdwingbaar, wel terugvordering mogelijk
SanctiesStraffen en vertragingsboetes uit het KB UitvoeringEnkel (gedeeltelijke) terugvordering van de subsidie
VoorschottenIn beginsel betaling voor verstrekte en aanvaarde prestatiesVaak mogelijk
MarktConcurrentiestelling in beginsel mogelijkVaak moeilijk

Voor de uitvoering vallen overheidsopdrachten vanaf een geraamde waarde van 30.000 euro in beginsel onder het KB Uitvoering. Zie KB Plaatsing en KB Uitvoering.

Hoe bepaal je of het een opdracht of een subsidie is?

Het afwegingskader raadt vier vragen aan. Samen geven ze een indicatie, afzonderlijk zijn ze niet doorslaggevend. De belangrijkste zijn de eerste en de laatste.

  1. Zijn er wederzijdse prestaties? Een overheidsopdracht is altijd een overeenkomst onder bezwarende titel. Hoe nauwkeuriger de overheid de activiteit omschrijft, hoe meer inspraak ze heeft en hoe meer resultaatverplichtingen er zijn, hoe eerder het een opdracht is. Ook een subsidieovereenkomst kan dan een overheidsopdracht blijken.
  2. Wie neemt het initiatief? Bij een subsidie meestal de begunstigde, bij een opdracht de overheid.
  3. Wat is het doel? Steun voor een activiteit van algemeen belang wijst op een subsidie. Een activiteit voor de directe eigen behoefte van de overheid wijst op een opdracht. Dat de activiteit bij de bevoegdheden van de overheid hoort, beslist het niet.
  4. Is het een commerciële activiteit? Een marktconforme vergoeding wijst vaak op een opdracht. Dekt de bijdrage niet de volledige kosten, dan wijst dat eerder op een subsidie.

Drie voorbeelden uit het afwegingskader

Het kader werkt drie situaties uit, telkens met de beoordeling "eerder" een opdracht of een subsidie:

  • Een gemeente laat via een subsidie het onderhoud van haar eigen sportinfrastructuur uitvoeren. De gemeente omschrijft de werken nauwkeurig, de subsidie dekt de volledige kostprijs en de gemeente is eigenaar. Beoordeling: eerder een overheidsopdracht. De gemeente mocht het geld niet zomaar rechtstreeks geven.
  • Een gemeente vraagt een vzw een actieplan op te stellen en uit te voeren, met doelstellingen en einddatum in een subsidieovereenkomst. Beoordeling: eerder een overheidsopdracht.
  • Een toneelvereniging vraagt op basis van een gemeentelijk subsidiereglement steun voor een productie. De steun is eenzijdig, het initiatief ligt bij de vereniging en de bijdrage dekt niet alle kosten. Beoordeling: eerder een subsidie.

Wat als een subsidie een opdracht omzeilt?

Een aanbesteder stelt geen overheidsopdracht op met het doel ze uit te sluiten van het toepassingsgebied van de wet (artikel 5, § 1). Het afwegingskader vermeldt dat oneigenlijk gebruik van subsidies om de wet te omzeilen tot diverse sancties kan leiden en ook politieke risico's en imagoschade meebrengt. De wet voorziet bij schending van die bepaling in maatregelen: zolang er geen eindbeslissing is genomen, afzien van de gunning of toewijzing, en na de sluiting de door de Koning bepaalde maatregelen (artikel 5, § 3).

Het afwegingskader zegt ook dat een overheid er goed aan doet vooraf na te gaan of ze een opdracht wil plaatsen of een subsidie wil toekennen.

Wanneer moet een gesubsidieerde partij zelf aanbesteden?

Subsidie en opdracht kunnen ook samenkomen. Artikel 18 van de wet bepaalt dat een persoon die zelf geen aanbestedende overheid is, toch onderworpen is aan titel 1 en de hoofdstukken 1 tot 5 van titel 2 voor een opdracht die hij plaatst, als de volgende voorwaarden samen vervuld zijn:

  1. Het geraamde opdrachtbedrag bereikt de Europese drempel.
  2. De opdracht wordt voor meer dan vijftig percent rechtstreeks gesubsidieerd door een aanbestedende overheid.
  3. De opdracht betreft werken van civieltechnische aard (bijlage I) of werken voor ziekenhuizen, inrichtingen voor sportbeoefening, recreatie en vrijetijdsbesteding, school- en universiteitsgebouwen en gebouwen met een administratieve bestemming, of diensten die met zulke werken zijn verbonden.

De aanbestedende overheid die de subsidie verstrekt, ziet toe op de naleving van de wet als ze de gesubsidieerde opdracht niet zelf gunt of in naam en voor rekening van andere entiteiten.

Hypothetisch voorbeeld, geen echte zaak: een vzw bouwt een sportcomplex van 8.000.000 euro. De provincie betaalt daarvan rechtstreeks 5.000.000 euro, ruim meer dan de helft. De opdracht voor werken ligt boven de drempel van 5.404.000 euro en het gaat om een inrichting voor sportbeoefening. Is de vzw zelf geen aanbestedende overheid, dan geldt artikel 18 voor die opdracht. Of de vzw zelf een aanbestedende overheid is, hangt af van de definitie in artikel 2, 1° van de wet.

Veelgestelde vragen

Is een subsidie een overheidsopdracht?

Meestal niet. Een subsidie is eenzijdige steun voor een activiteit van algemeen belang. Wordt de steun een tegenprestatie voor een nauwkeurig omschreven activiteit voor de overheid zelf, dan kan het toch een overheidsopdracht zijn.

Kan een overheid een opdracht gewoon subsidie noemen om niet te moeten aanbesteden?

Nee. De benaming is niet doorslaggevend; er wordt gekeken naar de werkelijke inhoud van de activiteit. Een opdracht opstellen om de wet te omzeilen, is niet toegestaan (artikel 5, § 1).

Hoe zit het met de staatssteun?

Een meer dan marktconforme vergoeding brengt volgens het afwegingskader een potentieel risico op staatssteun mee. Dat is een apart vraagstuk dat buiten dit artikel valt.

Geldt de wet ook voor een subsidieovereenkomst?

Niet als het echt om een subsidie gaat. Het afwegingskader zegt dat een subsidieovereenkomst die enkel in de vorm een overeenkomst is, een subsidie kan blijven. Hoe nauwkeuriger de activiteit erin omschreven is en hoe meer de overheid inspraak heeft, hoe eerder het een overheidsopdracht is.

Is dit juridisch advies?

Nee. Dit is een algemeen overzicht. Een concrete situatie vraagt een beoordeling van alle omstandigheden, bij twijfel samen met een jurist.

Bronnen

Lees ook

01 Aanbestedingen
Isometric grid illustration
200+
Aanbestedingsprojecten verwerkt met TenderRender
02 Schaal
Isometric grid illustration
100s
Pagina's tenderdocumenten tegelijk geanalyseerd
03 Eerste versie
Isometric grid illustration
15 min
Tot een eerste versie voor alle vragen van de aanbestedende dienst
[06] Informatie

Benieuwd wat TenderRender met jouw aanbesteding kan? Plan een demo.

Boek een demo
Isometric grid illustration