In het kort
In België is een leemte een onvolledigheid in je offerte of in het bestek. Heb je voor een post van de samenvattende opmeting of inventaris geen prijs ingevuld, dan kan de aanbestedende overheid je offerte als onregelmatig weren of de leemte aanvullen met de leemteformule P = L × Y / X (artikel 86, § 2 van het KB Plaatsing). Voor een nulprijs bestaat in de regelgeving geen aparte regel; of ze mag, hangt af van de opdrachtdocumenten en de omstandigheden.
Gecontroleerd op 1 november 2026 in het KB Plaatsing van 18 april 2017 (ejustice.just.fgov.be), in de Leidraad Overheidsopdrachten van de Vlaamse overheid en in twee arresten van de Raad van State, zoals die op de officiële website staan. Dit is een algemeen overzicht, geen juridisch advies.
In Nederland gelden andere regels over onvolledige inschrijvingen: zie ongeldige inschrijving bij een aanbesteding.
Wat is een leemte?
De Leidraad Overheidsopdrachten omschrijft een leemte als een onvolledigheid in hetzij de offerte, hetzij het bestek. Voor je offerte zijn dat twee verschillende situaties:
| Soort leemte | Wat is er aan de hand? | Wat gebeurt er? | Artikel KB Plaatsing |
|---|---|---|---|
| Leemte in jouw offerte | Je hebt voor een post geen prijs vermeld | De overheid weert de offerte als onregelmatig of vult de leemte aan met de formule P | 86, § 2 |
| Leemte in het bestek | Een post ontbreekt in de samenvattende opmeting of inventaris van de overheid | Je mag de post zelf aanvullen met een nota ter verantwoording. De overheid toetst dat en past het zo nodig toe op alle offertes | 79, § 2, 3° en 86, § 3 |
Een leemte in het bestek meld je best vóór de deadline. Maken fouten of leemten de prijsberekening of de vergelijking onmogelijk, dan meld je ze onmiddellijk en schriftelijk, en uiterlijk tien dagen vóór de uiterste datum (artikel 81). De overheid beslist dan of ze een rechtzettingsbericht publiceert. Na de eventueel verlengde uiterste datum kun je je niet meer beroepen op fouten of leemten in de opmeting of in je eigen offerte (artikel 82).
Hoe werkt de leemteformule?
Als een inschrijver voor een post geen prijs heeft vermeld, kan de overheid de offerte weren of de post aanvullen met:
P = L × Y / X
- P is de prijs die de overheid voor de ontbrekende post invult.
- L is het rekenkundig gemiddelde van de prijs voor die post bij de inschrijvers die hem wel hebben ingevuld.
- Y is het totale bedrag van de opmeting of inventaris van de inschrijver die de prijs niet vermeldde.
- X is het rekenkundig gemiddelde van het totale bedrag van de inschrijvers die de prijs wel hebben ingevuld, zonder de prijs voor die post.
Zo wordt de ontbrekende post geraamd in verhouding tot het prijsniveau van de offerte waarin hij ontbreekt. Voor de berekening van L en X kan de overheid offertes met een abnormale prijs voor die post buiten beschouwing laten. Mist een inschrijver meerdere posten, dan telt voor X de prijs die andere inschrijvers voor die posten gaven niet mee.
Een rekenvoorbeeld
Stel: drie inschrijvers voor een bestek met een post "signalisatie". Dit is een hypothetisch voorbeeld.
| Bedrag voor de post | Totaal offerte | Totaal zonder de post | |
|---|---|---|---|
| Inschrijver A | niet ingevuld | 240.000 euro | 240.000 euro (Y) |
| Inschrijver B | 4.000 euro | 250.000 euro | 246.000 euro |
| Inschrijver C | 6.000 euro | 290.000 euro | 284.000 euro |
- L = (4.000 + 6.000) / 2 = 5.000 euro
- X = (246.000 + 284.000) / 2 = 265.000 euro
- P = 5.000 × 240.000 / 265.000 = 4.528,30 euro
Voor de rangschikking telt de offerte van A dus als 244.528,30 euro. De formule sluit A niet uit: A blijft hier de goedkoopste. Wél kan de overheid ook kiezen om A te weren. De wet laat die keuze aan de overheid.
Mag je een post tegen nulprijs inschrijven?
Het begrip "nulprijs" komt niet voor in de wet van 17 juni 2016, de wet van 17 juni 2013, het KB Plaatsing en het KB Uitvoering. Dat betekent niet dat het altijd mag. Er is verschil tussen een post leeg laten en er een prijs van 0 invullen. De leemteformule geldt wanneer de inschrijver "geen prijs heeft vermeld". Een ingevulde nul is formeel een vermelde prijs. Of die nul regelmatig is, hangt af van het bestek en van het verband met de andere posten.
Twee arresten van de Raad van State illustreren dat. Ze zijn gevalspecifiek en geen algemene regel:
- Arrest nr. 259.703 van 8 mei 2024 (gemeente Wichelen). Een inschrijver had post 02.00 "bouwplaatsvoorzieningen" niet ingevuld en meende dat de kosten in de eenheidsprijzen zaten. De overheid paste de leemteformule toe. De Raad van State oordeelde dat artikel 86, § 2 de overheid een beoordelingsruimte laat, maar dat haar keuze op deugdelijke motieven moet steunen. Omdat het bestek voor interpretatie vatbaar bleek, kon de formule op die motieven niet worden toegepast. Het arrest heropent het debat, het is een tussenarrest.
- Arrest nr. 263.984 van 28 juli 2025 (IVIO). De inschrijver had voor verplichte opties een prijs van 0,0 euro ingevuld. De overheid verklaarde de offerte substantieel onregelmatig. De voorzitter van de vakantiekamer oordeelde op het eerste gezicht dat de inschrijver wel een prijs had opgegeven en zich ertoe had verbonden de dienstverlening zonder bijkomende kosten aan te bieden, dat de prijs in het bestek op de totale prijs werd beoordeeld en dat de motieven niet deugdelijk leken. Hij schorste de beslissing bij uiterst dringende noodzakelijkheid.
Uit beide arresten volgt vooral dat het bestek bepaalt hoe je moet prijzen en dat de overheid haar keuze moet motiveren. Het eerste arrest gaat over een post die leeg bleef, het tweede over een ingevulde nul.
Praktische tips
- Lees per post hoe het bestek wil dat je prijst. Staat er een aanduiding bij de post, volg die dan letterlijk.
- Laat geen post leeg. Een lege post kan je offerte kosten of je prijs laten aanvullen met een formule.
- Maak duidelijk waar een kost zit als je die over andere posten spreidt en het bestek dat toelaat, zodat de overheid niet hoeft te raden.
- Stel vragen vóór de deadline. Onduidelijkheid over een post meld je schriftelijk, zie de nota van inlichtingen en de opbouw van een bestek.
- Noteer leemtes in het bestek in een verantwoordingsnota. Volgens de Leidraad bepalen de standaardmodelbestekken dat correcties en leemten op een apart document komen, niet op de opmeting zelf.
Een bestek bevat soms honderden posten met elk een eigen prijsvoorschrift. TenderRender leest de aanbestedingsstukken en geeft elke bevinding met een link naar de pagina waar die vandaan komt, zodat je de voorschriften sneller terugvindt.
Veelgestelde vragen
Mag de overheid mijn offerte meteen weren als ik een post vergeet?
Ja, dat is één van de twee opties in artikel 86, § 2. De andere is de leemte aanvullen met de formule. De overheid moet haar keuze motiveren.
Wat is het verschil tussen een leemte in het bestek en in mijn offerte?
Een leemte in het bestek is een post die de overheid zelf vergat. Je mag die aanvullen met een verantwoordingsnota. Een leemte in je offerte is een post die jij niet invulde. Dan kan je offerte worden geweerd of aangevuld.
Kan ik een ontbrekende prijs na de deadline nog corrigeren?
Nee. Na de eventueel verlengde uiterste datum kun je je niet meer beroepen op fouten, vormgebreken of leemten in je eigen offerte (artikel 82).
Geldt de leemteformule in elke procedure?
Artikel 86 staat in titel 2 van het KB over de gunning bij openbare en niet-openbare procedure. Deze pagina behandelt alleen die procedures.
Bronnen
- KB Plaatsing van 18 april 2017, artikelen 79 tot 82 en 86 (ejustice.just.fgov.be)
- Leidraad Overheidsopdrachten, tweede uitgave 2021 (Vlaamse overheid, publicaties.vlaanderen.be)
- Raad van State, arrest nr. 259.703 van 8 mei 2024
- Raad van State, arrest nr. 263.984 van 28 juli 2025