In het kort
Gemeenten zijn aanbestedende diensten en moeten Europees aanbesteden bij leveringen en diensten vanaf € 216.000 en bij werken vanaf € 5.404.000 (exclusief btw, 2026–2027). Daaronder bepaalt elke gemeente in haar eigen inkoopbeleid welke procedure bij welk bedrag hoort. Voor werken is het Aanbestedingsreglement Werken (ARW) 2016 onder de drempel wettelijk verplicht.
Gemeenten kopen volgens de VNG samen jaarlijks voor meer dan € 40 miljard in, bijna de helft van de totale publieke inkoop. In ons overzicht van Europese gunningen (TED, 2019–2023) zijn gemeenten de grootste groep: 475 kopers, 12.071 gunningen, 36% van het totaal.
Gecontroleerd op 1 november 2026 op vng.nl (inkoop en aanbesteden), pianoo.nl, tenderned.nl en in de Aanbestedingswet 2012 (wetten.overheid.nl).
Wie bepaalt hoe een gemeente aanbesteedt?
De Aanbestedingswet 2012 geldt voor alle gemeenten, maar de keuze onder de Europese drempel ligt grotendeels bij de gemeente zelf. PIANOo schrijft dat de inkooprichtlijnen van een organisatie beschrijven onder welke grensbedragen welke procedure kan, met de Gids Proportionaliteit als kader. Kiest een gemeente voor een onderhandse procedure, dan moet ze die keuze op verzoek van een ondernemer schriftelijk motiveren (artikel 1.4 lid 3).
| Document | Wat het regelt | Wie bepaalt het |
|---|---|---|
| Aanbestedingswet 2012 en Gids Proportionaliteit | Beginselen, Europese drempels, motivering van de procedurekeuze | Wetgever |
| Inkoop- en aanbestedingsbeleid van de gemeente | Grensbedragen voor enkelvoudig onderhands, meervoudig onderhands of nationale aankondiging | De gemeente zelf. De VNG biedt een Model Inkoop- en Aanbestedingsbeleid (sinds 2012, geactualiseerd in 2024–2025) |
| Aanbestedingsreglement Werken 2016 | Procedureregels voor werken | Verplicht onder de Europese drempel |
| VNG Model Algemene Inkoopvoorwaarden 2024 | Voorwaarden voor leveringen en diensten | De gemeente. Volgens de VNG gebruikt 90% van de gemeenten het model. Voor IT-opdrachten gebruikt een gemeente de GIBIT |
Een gemeente kan afwijken van het VNG-model, maar dan vraagt de VNG haar dat inzichtelijk te maken in een addendum. Lees daarom per gemeente het eigen inkoopbeleid en de algemene inkoopvoorwaarden. Hoe de lagere procedures werken, staat in enkelvoudig onderhandse aanbesteding en meervoudig onderhandse aanbesteding. De drempels en de manier van ramen staan in drempelbedragen aanbesteding 2026.
Wat kopen gemeenten in?
De VNG noemt jeugdhulp, maatschappelijke ondersteuning en doelgroepenvervoer, maar ook de bouw en het onderhoud van sportaccommodaties, wegen, bruggen en openbare ruimte. Sinds de decentralisaties in het sociaal domein is het inkoopvolume sterk gestegen. Sociale en andere specifieke diensten hebben een eigen, lichter regime met een drempel van € 750.000. Gemeenten werken ook samen: de VNG noemt samenwerking met andere gemeenten in de regio, en in TED staan ook inkoopsamenwerkingen als Inkoopsamenwerking Noord-Veluwe (233 gunningen).
Hoe vind je aanbestedingen van gemeenten?
- Zoek op TenderNed. Daar staan de Europese aankondigingen en de nationale aankondigingen. Kondigt een gemeente een nationale opdracht vrijwillig vooraf aan, dan is volgens PIANOo publicatie via TenderNed verplicht. Een onderhandse procedure wordt niet aangekondigd.
- Bekijk de TenderKalender. Deze is onderdeel van TenderNed en laat geplande aanbestedingen zien. Alle aanbestedende diensten die op TenderNed zijn geregistreerd kunnen er hun planning in publiceren. De planningen zijn indicatief en er kunnen geen rechten aan worden ontleend.
- Lees het inkoopbeleid van de gemeente. Daaruit blijkt vanaf welk bedrag een gemeente publiceert en vanaf welk bedrag ze meerdere partijen om een offerte vraagt. Bij een meervoudig onderhandse procedure kiest de gemeente de uit te nodigen partijen op objectieve gronden. PIANOo noemt een belangstellingsregistratie als manier om de markt te leren kennen.
- Zoek de regionale inkoopsamenwerking. De VNG noemt samenwerking met andere gemeenten in de regio. Zoek in TenderNed en TED ook op de naam van een samenwerkingsverband.
- Wees zichtbaar vóór de aanbesteding. De VNG meldt op 8 oktober 2026, op basis van een uitvraag onder gemeenten, dat gemeenten kansen zien in meer voorspelbaarheid door betere informatie aan ondernemers, meer marktcontact en lagere drempels. Zie ook marktconsultatie bij een aanbesteding.
Wat laten eerdere gunningen zien?
Uit onze analyse van Europese gunningen in TED over 2019–2023 (zie de grootste aanbestedende diensten van Nederland):
| Kenmerk | Gemeenten |
|---|---|
| Aantal kopers / gunningen | 475 / 12.071 (36% van alle gunningen) |
| Aandeel gegunde waarde | 20% |
| Mediane perceelwaarde | € 535.000 |
| Percelen met één inschrijver | 19% |
| Percelen op laagste prijs | 20% |
- Grote verschillen per gemeente. Gemeente Rotterdam publiceert 3.110 gunningen, vooral inhuur (85% van de percelen). Bij Amsterdam is bouw met 15% de grootste sector en 19% ging op laagste prijs. Gemeente Westland gunt 56% op laagste prijs, tegen 4% bij Rotterdam.
- Spreiding in concurrentie. Bij de gemeenten in de top 25 loopt het aandeel percelen met één inschrijver van 11% (Delft) tot 25% (Maastricht). Kijk dus naar de gunningen van de gemeente waar je op inschrijft.
- Onder de drempel zie je meer. Gemeenten kopen onder de drempel veel meer in dan in TED zichtbaar is.
Hoe helpt TenderRender hierbij?
TenderRender zoekt aanbestedingen op TenderNed, dus ook de nationale aanbestedingen van gemeenten, en geeft elke aanbesteding een matchscore op basis van je bedrijfsbeschrijving, met een dagelijkse e-mailalert (zoeken en matchen). Per aanbesteding laat de tenderhistorie eerdere publicaties en winnaars van dezelfde gemeente zien.
Veelgestelde vragen
Wanneer moet een gemeente Europees aanbesteden?
Bij leveringen en diensten vanaf € 216.000 en bij werken vanaf € 5.404.000, exclusief btw, in 2026 en 2027. Voor sociale en andere specifieke diensten is de drempel € 750.000.
Welke procedure volgt een gemeente onder de drempel?
Dat bepaalt de gemeente in haar inkoopbeleid, binnen de Aanbestedingswet 2012 en de Gids Proportionaliteit: enkelvoudig onderhands, meervoudig onderhands of een nationale aanbesteding met aankondiging. Voor werken is het ARW 2016 verplicht.
Waar vind ik het inkoopbeleid van een gemeente?
Op de website van de gemeente zelf. Veel gemeenten baseren het op het VNG Model Inkoop- en Aanbestedingsbeleid.
Wat zijn de algemene inkoopvoorwaarden van gemeenten?
Het VNG Model Algemene Inkoopvoorwaarden voor leveringen en diensten 2024. Voor IT-opdrachten geldt de GIBIT. Gemeenten kunnen afwijken en leggen dat vast in een addendum.
Kan een gemeente zonder aankondiging een opdracht geven?
Onder de Europese drempel kan dat bij een enkelvoudig of meervoudig onderhandse procedure, als het inkoopbeleid en de Gids Proportionaliteit dat toelaten. De gemeente moet de keuze op verzoek motiveren.
Lees ook
- De grootste aanbestedende diensten van Nederland
- Drempelbedragen aanbesteding 2026
- Meervoudig onderhandse aanbesteding: regels
- Aanbestedingen van waterschappen
- Marktconsultatie bij een aanbesteding
Bronnen
- VNG, Raadgever Inkoop en aanbesteden; VNG Model Inkoop- en Aanbestedingsbeleid; VNG Model Algemene Inkoopvoorwaarden 2024; nieuwsbericht van 8 oktober 2026 over ondernemers en inkoop (vng.nl)
- PIANOo, Voor wie gelden de aanbestedingsregels? en Nationale procedures (pianoo.nl)
- TenderNed, TenderKalender (tenderned.nl)
- Aanbestedingswet 2012, artikel 1.4 (wetten.overheid.nl)
- TED-gegevens 2019–2023, bewerkt in de grootste aanbestedende diensten van Nederland