In het kort
SMART formuleren betekent dat je elke toezegging in je inschrijving specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdsgebonden maakt: wie doet wat, hoeveel, voor wanneer en hoe wordt dat gemeten. Dat is geen opmaakkwestie. De offerte, met daarin de uitwerking van de gunningscriteria, is volgens PIANOo bindend voor de inschrijver, en de opdrachtgever legt de beloofde invulling vaak vast in het contract, bijvoorbeeld als KPI's.
Of een beoordelaar op SMART scoort, staat in het beoordelingskader van de aanbestedingsstukken. PIANOo raadt opdrachtgevers aan vooraf te bepalen welke van de vijf aspecten ze meenemen, omdat beoordelen op alle vijf complex is.
Gecontroleerd op 1 november 2026 aan de PIANOo-Handreiking Beste prijs-kwaliteitverhouding, de basis (december 2023) en de PIANOo-pagina Fase 3: uitvoeren van de BPKV-inkoopopdracht. De formuleertips en het sjabloon hieronder zijn praktijkadvies.
Wat betekent elke letter in SMART?
PIANOo noemt SMART in de volgorde specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch, tijdsgebonden. In de praktijk gebruik je de vijf als checklist per toezegging.
| Letter | Wat het vraagt | Vraag aan jezelf | Voorbeeld (fictief) |
|---|---|---|---|
| Specifiek | Eén uitleg mogelijk: wie doet wat | Kan een lezer er iets anders van maken? | "De wijkcoördinator" in plaats van "ons team" |
| Meetbaar | Een getal of norm, en een manier om die vast te stellen | Wie meet wat, waarmee en hoe vaak? | "Binnen vier uur ter plaatse, gemeten in het meldsysteem" |
| Acceptabel | Past bij wat de opdrachtgever wil en wil afnemen | Heeft hij hier iets aan voor zijn doelstelling? | Een rapportage die hij ook echt gebruikt |
| Realistisch | Haalbaar met je capaciteit en je prijs | Haal je dit ook in je drukste maand? | Een bemande piketdienst in plaats van "altijd bereikbaar" |
| Tijdsgebonden | Een termijn, frequentie of startdatum | Per wanneer, hoe vaak, hoelang? | "Elke eerste werkdag van de maand" |
Hoe beoordeelt een commissie je beloften?
- Volledig, concreet, aannemelijk. Dit zijn de drie aspecten die PIANOo opdrachtgevers aanraadt voor kwalitatieve antwoorden. In de praktijk dekt "concreet" de S en de T, maakt de M een toezegging toetsbaar en bedienen A en R het aspect "aannemelijk".
- De maat moet er staan. Een beoordelaar kan "meetbaar" alleen toekennen als jij de maat noemt. PIANOo wil bovendien dat een beoordelaar zijn score toelicht: "niet SMART" volstaat volgens PIANOo niet.
- Niet elke letter telt altijd. PIANOo wijst erop dat een criterium soms niet te beoordelen is op het tijdsaspect of op meetbaarheid. Lees in het beoordelingskader welke aspecten meetellen.
Na de gunning verschuift de vraag van "scoort dit?" naar "haal ik dit?". PIANOo schrijft dat de beloofde invulling van de BPKV-criteria contractueel moet worden vastgelegd, op een manier die slechts voor één uitleg vatbaar is, bijvoorbeeld in KPI's. In het contract hoort ook te staan welke sancties gelden bij het niet nakomen, en soms staat er een bonusregeling in. Wezenlijke wijzigingen in contracten zijn niet toegestaan. Meer daarover in EMVI-beloften en prestatiemeting.
Welk sjabloon gebruik je voor één toezegging?
[Wie] [doet wat] [voor wie of waar], [norm: aantal, percentage of tijd], [wanneer of hoe vaak], vastgesteld via [meetmethode of rapportage]. Bij afwijking [herstelactie] binnen [termijn].
Het laatste deel is optioneel, maar laat zien dat je ook nadenkt over wat er gebeurt als het misgaat.
Hoe maak je van een vage zin een SMART-toezegging?
Alle voorbeelden zijn fictief.
| Vaag | SMART | Wat is toegevoegd |
|---|---|---|
| Wij reageren snel op meldingen. | Elke melding krijgt op werkdagen tussen 7.00 en 17.00 uur binnen vier uur een inhoudelijke reactie van de servicedesk. De doorlooptijd per melding staat in de maandrapportage. | Norm, tijdvenster, meting |
| Wij zorgen voor een stabiel team. | De drie uitvoerders uit dit aanbod blijven de hele looptijd aan de opdracht verbonden. Bij uitval staat binnen drie werkdagen een vervanger met dezelfde kwalificaties op de opdracht. | Wie, termijn, kwalificatie |
| Wij werken duurzaam. | Vanaf de start rijden vier van onze zes voertuigen elektrisch. Per kwartaal rapporteren we de gereden kilometers per voertuig. | Aantal, startmoment, meting |
| Wij verbeteren continu. | Elk kwartaal evalueren we met de contractmanager. De drie belangrijkste verbeteracties krijgen een eigenaar en een einddatum in het actieplan. | Frequentie, eigenaar, einddatum |
| Wij hebben tevreden gebruikers. | Per kwartaal meten we de tevredenheid met een vragenlijst van vijf vragen. Ligt het gemiddelde onder de 8, dan sturen we binnen tien werkdagen een verbeterplan. | Meetinstrument, norm, reactietermijn |
| Wij leveren op tijd op. | Oplevering uiterlijk 15 maart. Vanaf 1 februari geven we wekelijks een voortgangsrapportage. Verwachten we meer dan twee werkdagen vertraging, dan melden we dat binnen één werkdag met een herstelplan. | Datum, frequentie, meldplicht |
Beloof je niet te veel? Controleer elke toezegging
Een SMART-toezegging is ook een SMART-verplichting. Loop vóór indiening elke toezegging langs deze vragen:
- Is er een nulmeting? Wat haalt je team nu? Kies een norm die je met eigen cijfers kunt onderbouwen.
- Heeft het uitvoerend team meegelezen? Wie het werk gaat doen, moet zeggen dat het kan.
- Geldt de norm ook in je drukste periode? Een norm die alleen in rustige maanden haalbaar is, is niet realistisch.
- Is het inspanning of resultaat? "Binnen vier uur reageren" is iets anders dan "binnen vier uur oplossen". Kies bewust en schrijf het precies zo.
- Zit het in je prijs? Elke belofte kost capaciteit. Zie inschrijfprijs bepalen.
- Wie meet en rapporteert, het hele contract lang? Leg het intern vast.
- Welke sanctie hoort erbij? Staat dat niet in de stukken, stel dan een vraag in de vragenronde. TenderRender stelt vragen voor de nota van inlichtingen voor, met de reden en de vindplaats in de stukken (vragen voor de nota van inlichtingen).
Wil je weten of je tekst concreet genoeg is? De review van TenderRender geeft een score per gunningscriterium en subcriterium, met zwakke punten op ernst en een suggestie. De score is een second opinion, geen voorspelling van de beoordelingscommissie (inschrijving reviewen).
Veelgestelde vragen
Moet alles in mijn inschrijving SMART zijn?
Nee. Maak SMART wat punten oplevert of een risico beheerst. Context en visie mogen beschrijvend blijven, zolang het antwoord op elk gevraagd element concreet is.
Hoeveel SMART-toezeggingen horen er bij een criterium?
Praktijkadvies: een paar goed gekozen toezeggingen die je allemaal kunt waarmaken. Drie sterke zijn beter dan tien matige, want elke toezegging is een verplichting.
Wat is het verschil tussen SMART en een KPI?
SMART beschrijft hoe je een toezegging formuleert. Een KPI is de prestatie-indicator waarmee de opdrachtgever de belofte in het contract meet. Een SMART-toezegging laat zich makkelijk als KPI vastleggen.
Wat gebeurt er als ik een belofte niet haal?
Dat staat in het contract: een gesprek met de contractmanager, een malus of een escalatiemodel. Hoe zwaar, verschilt per opdracht. Zie EMVI-beloften en prestatiemeting.
Kan ik een belofte na gunning aanpassen?
PIANOo schrijft dat wezenlijke wijzigingen in contracten niet zijn toegestaan. Bespreek een afwijking daarom altijd eerst met de contractmanager.
Lees ook
- EMVI-beloften en prestatiemeting
- Kwaliteitsvragen beantwoorden in een aanbesteding
- Goed schrijven voor de beoordelaar
- Een plan van aanpak schrijven met AI