In het kort
Ja: kmo's, zelfstandigen en freelancers mogen in België deelnemen aan overheidsopdrachten. Een ondernemer is volgens de Wet van 17 juni 2016 een natuurlijke persoon, een rechtspersoon of een combinatie (artikel 2, 10°), en de rechtsvorm bepaalt niet of je mag inschrijven. De Belgische regels bevatten bovendien meerdere bepalingen die kleine ondernemingen helpen: een lichte regeling onder 30.000 euro, een impliciete verklaring op erewoord in plaats van een UEA onder de Europese drempel, percelen, combinaties, een eenmalige regularisatie van schulden en voorschotten.
Hieronder lees je welke hefbomen er zijn, wat de wet exact zegt en hoe je ze in een offerte benut. De wettelijke basis voor het UEA, de uitsluitingsgronden en de procedures staat in de gelinkte pagina's.
Gecontroleerd op 1 november 2026 aan de geconsolideerde teksten in de Justel-databank van het Belgisch Staatsblad (Wet van 17 juni 2016, tekstbijwerking tot 16 februari 2026; KB Plaatsing van 18 april 2017, tekstbijwerking tot 14 januari 2026; KB Uitvoering van 14 januari 2013, tekstbijwerking tot 16 september 2024) en aan de pagina's van de FOD Economie en vlaanderen.be.
Mag een zelfstandige of eenmanszaak inschrijven?
Ja. De Wet laat combinaties van ondernemers toe en een aanbesteder kan niet eisen dat zij bij de offerte een bepaalde rechtsvorm aannemen (artikel 8, § 2). Voor bepaalde werken is wel een erkenning nodig. Zie erkenning aannemers en klasse.
Welke hefbomen helpen kleine ondernemingen?
| Hefboom | Wat de regelgeving zegt | Wat het voor jou betekent |
|---|---|---|
| Beperkte waarde | Een opdracht onder 30.000 euro valt onder een lichte regeling (artikel 92 Wet). | Minder formaliteiten. Een wetsontwerp wil de drempel verhogen, maar dat is op 1 november 2026 nog geen wet. Zie overheidsopdracht van beperkte waarde. |
| Onder de Europese drempel | Het indienen van de offerte geldt als impliciete verklaring op erewoord dat je niet in een uitsluitingsgeval zit. De overheid mag geen UEA vragen (artikel 39 KB Plaatsing). | Minder papierwerk. Zie opdrachten onder de Europese drempel. |
| Percelen | Boven de drempel van artikel 58 moet de overheid overwegen te splitsen en, zo niet, de redenen vermelden. De aanbesteder kan het aantal percelen per inschrijver beperken, indien dat in de aankondiging staat. | Kleinere stukken, ook bruikbaar voor een kleine speler. Zie percelen. |
| Combinaties en derden | Elke deelnemer en elke derde op wiens draagkracht je steunt, wordt getoetst (artikel 64 KB Plaatsing). Je kunt je op de draagkracht van andere entiteiten beroepen (artikel 78 Wet). | Je hoeft niet alles zelf te hebben. De overheid kan hoofdelijke aansprakelijkheid eisen. |
| Proportionele selectie | Selectiecriteria moeten verband houden met de opdracht en evenredig zijn (artikel 71). Het minimale jaarlijks omzetcijfer is hoogstens het dubbele van de geraamde waarde, behalve in gemotiveerde gevallen (artikel 67, § 3, KB Plaatsing). | Controleer de omzeteis op deze plafondregel. |
| Regularisatie | Een sociale of fiscale schuld boven 3.000 euro leidt niet meteen tot uitsluiting: je krijgt eenmalig vijf werkdagen om te regulariseren (artikel 68). | Een achterstand is te herstellen. Zie uitsluitingsgronden. |
| Voorschot | Staat, Gewesten, Gemeenschappen en lokale overheidsinstanties betalen in de meeste procedures een voorschot als de opdrachtnemer een kmo is (artikel 12/1 en 12/3). | Minder voorfinanciering. De percentages staan hieronder. |
| Borgtocht | De borgtocht bedraagt standaard 5 procent, maar de aanbesteder kan beslissen geen borgtocht te vragen. Onder een gunningsbedrag van 50.000 euro mag er geen worden geëist (artikel 25 KB Uitvoering). | Kijk of het bestek er een vraagt. Zie borgtocht. |
Hoe groot is het voorschot voor een kmo?
Voor opdrachten boven 30.000 euro bepaalt artikel 12/3 een voorschot als percentage van een referentiewaarde. Bij een looptijd van twaalf maanden of minder is dat het oorspronkelijke bedrag van de opdracht, inclusief belastingen (artikel 12/5).
| Soort onderneming | Definitie in de Wet | Voorschot |
|---|---|---|
| Micro-onderneming | Minder dan 10 personen en jaaromzet of balanstotaal hoogstens 2 miljoen euro | 20 procent |
| Kleine onderneming | Minder dan 50 personen en jaaromzet of balanstotaal hoogstens 10 miljoen euro | 10 procent, tenzij het bestek een hoger percentage bepaalt (maximum 20 procent) |
| Middelgrote onderneming | Minder dan 250 personen en een jaaromzet van hoogstens 50 miljoen euro of een balanstotaal van hoogstens 43 miljoen euro | 5 procent, tenzij het bestek een hoger percentage bepaalt (maximum 20 procent) |
Het voorschot geldt niet bij onder meer opdrachten met een uitvoeringstermijn korter dan twee maanden, leasing, huur, verzekeringen en opdrachten op abonnementsbasis (artikel 12/1). Het is ook niet van toepassing onder 30.000 euro, omdat artikel 92 de artikelen 12 tot 12/8 daar uitsluit.
Voorbeeld voor een micro-onderneming (hypothetisch)
Stel (hypothetisch): een freelance grafisch ontwerper met één werknemer wint een opdracht van 80.000 euro (inclusief btw, ongeveer 66.000 euro excl. btw) bij een gemeente, uit te voeren in twaalf maanden. De gemeente is een lokale overheidsinstantie en gebruikt een openbare procedure. Het voorschot bedraagt dan 20 procent van 80.000 euro, dus 16.000 euro. De omzeteis in het bestek mag hoogstens het dubbele van de geraamde waarde zijn: ongeveer 132.000 euro. Vraagt het bestek 300.000 euro omzet, dan moet de overheid dat motiveren.
Hoe pak je de eerste opdracht aan?
- Registreer je onderneming op het e-Procurementplatform, vul je visitekaartje in en maak een zoekprofiel. Zie e-procurement account.
- Begin met kleinere opdrachten van lokale besturen en opdrachten onder de drempel. Zie opdrachten van lokale besturen volgen.
- Controleer het bestek op erkenning, omzeteis, referenties en borgtocht.
- Overweeg een combinatie of onderaanneming als je alleen niet aan alle criteria voldoet. Zie UEA en onderaannemers.
- Stel vragen vóór de deadline als een eis onevenredig lijkt. Zie nota van inlichtingen.
- Dien tijdig in en let op de handtekening.
Voor wie het beheer van opdrachten wil stroomlijnen: tendersoftware voor Belgische kmo's.
Wat doet de overheid zelf om kmo's te helpen?
Het Facilitair Bedrijf van de Vlaamse overheid raadt aanbesteders aan om onder meer een marktconsultatie te houden, vragen toe te laten, een infosessie te organiseren, selectiecriteria niet te hoog te leggen, op prijs/kost-kwaliteit te beoordelen, in percelen te verdelen, betalingen efficiënt in te richten (behandelingstermijn van 30 dagen, e-facturatie) en alleen een borgtocht te vragen als dat nodig is. Dat zijn aanbevelingen, geen verplichtingen. Federale aanbesteders hebben een charter met veertien principes, waaronder percelen, varianten, publicatie via e-Procurement ook wanneer dat niet verplicht is en feedback aan niet-geselecteerde kandidaten.
Veelgestelde vragen
Moet ik een BV zijn om in te schrijven?
Nee. Zelfstandigen, vennootschappen en combinaties mogen inschrijven. Een aanbesteder kan bij een combinatie vóór de offerte geen bepaalde rechtsvorm eisen.
Kan een zelfstandige onder de 30.000 euro bij een gemeente terecht?
Ja. Zulke opdrachten vallen onder een lichte regeling en kunnen via een aanvaarde factuur tot stand komen (artikel 92). Bouw een relatie op via het visitekaartje op het platform.
Wat als ik een achterstand heb bij de RSZ of de belastingen?
Is die lager dan 3.000 euro, dan sluit de overheid je niet uit. Boven dat bedrag krijg je eenmalig vijf werkdagen om te regulariseren. Zie RSZ-attest en fiscaal attest.
Kan ik me op de referenties van een partner beroepen?
Ja, voor economische en financiële draagkracht en technische en beroepsbekwaamheid (artikel 78 Wet). De overheid kan een hoofdelijke aansprakelijkheid eisen en bepaalde kritieke taken door de inschrijver zelf laten verrichten.
Krijg ik als kleine onderneming een voorschot?
Soms. Boven 30.000 euro betalen de Staat, de Gewesten, de Gemeenschappen en de lokale overheidsinstanties in de meeste procedures een voorschot aan een kmo, met percentages naargelang de grootte. Uitzonderingen zijn onder meer leasing, huur, verzekeringen, abonnementen en opdrachten korter dan twee maanden. Over de betaling zelf lees je in betalingstermijn.
Bronnen
- Wet van 17 juni 2016 inzake overheidsopdrachten, artikelen 2, 8, 12/1 tot 12/5, 58, 68, 71, 78 en 92 (Justel, Belgisch Staatsblad)
- KB Plaatsing van 18 april 2017, artikelen 39, 64 en 67 (Justel)
- KB Uitvoering van 14 januari 2013, artikel 25 (Justel)
- FOD Economie: kmo's en overheidsopdrachten
- FOD Economie: Charter Toegang van kmo's tot overheidsopdrachten
- Vlaanderen.be, Het Facilitair Bedrijf: kmo-participatie aan overheidsopdrachten