In het kort
Een innovatiepartnerschap is een Europese aanbestedingsprocedure voor een overheidsopdracht die gericht is op de ontwikkeling en aanschaf van een innovatief product, werk of dienst dat nog niet op de markt beschikbaar is (artikel 2.31a Aanbestedingswet 2012). De aanbestedende dienst beschrijft een behoefte, bedrijven stellen oplossingen voor, en de gekozen partner of partners ontwikkelen die samen met haar. Daarna kan de dienst de oplossing inkopen zonder nieuwe aanbesteding, onder de voorwaarden die aan het begin zijn afgesproken.
Gecontroleerd op 1 november 2026 op wetten.overheid.nl (Aanbestedingswet 2012, artikelen 2.31a, 2.31b en 2.126b tot en met 2.126d) en PIANOo.
Wanneer gebruikt een overheid deze procedure?
Volgens PIANOo is de procedure bedoeld voor producten, werken en diensten die nog niet (met het gewenste prestatieniveau) op de markt beschikbaar zijn. Dat kunnen compleet nieuwe oplossingen zijn of aanmerkelijk verbeterde bestaande oplossingen. De dienst moet kunnen onderbouwen dat een innovatieve oplossing nodig is, en dat vraagt gedegen marktonderzoek: een marktverkenning, patentenonderzoek of marktconsultatie.
In de aanbestedingsstukken beschrijft de dienst haar behoefte en geeft ze aan dat de aanschaf van producten, diensten of werken die al op de markt zijn, niet in die behoefte kan voorzien. Ook bepaalt ze welke onderdelen van die beschrijving de minimumeisen zijn (artikel 2.126b). Bestaat er al een oplossing die alleen moet worden aangepast, dan is een andere route mogelijk, bijvoorbeeld de concurrentiegerichte dialoog (artikel 2.28). Het overzicht staat in aanbestedingsprocedures: alle soorten op een rij.
Hoe verloopt een innovatiepartnerschap?
PIANOo beschrijft drie fases:
| Fase | Wat gebeurt er |
|---|---|
| Mededingingsfase | Lijkt op de mededingingsprocedure met onderhandeling. De dienst definieert het probleem en de minimumeisen, gegadigden worden geselecteerd en inschrijvers onderhandelen over hun eerste en volgende inschrijvingen. |
| Onderzoeks- en ontwikkelingsfase | Realisatie van de oplossing, zoals een prototype, een testserie of een pilot. Aan de hand van tussentijdse doelen kan het aantal partners worden verminderd of het partnerschap worden beëindigd. |
| Commerciële fase | De ontwikkelde producten, diensten of werken worden aangeschaft, onder de vooraf overeengekomen voorwaarden. |
De wet noemt de stappen van de dienst in artikel 2.31b: aankondigen, toetsen op uitsluiting en geschiktheid, selecteren, uitnodigen voor een eerste inschrijving, onderhandelen, beoordelen van de definitieve inschrijvingen, proces-verbaal, gunningsbeslissing, overeenkomst en aankondiging van de gegunde opdracht.
Enkele regels uit de artikelen 2.126b tot en met 2.126d zijn bijzonder:
- Gunning op beste prijs-kwaliteitverhouding. De economisch meest voordelige inschrijving op basis van de beste prijs-kwaliteitverhouding is verplicht (artikel 2.126b, eerste lid). Meer over dat criterium staat in wat is EMVI.
- Selectie op innovatiekracht. De dienst past in het bijzonder criteria toe over het potentieel van de kandidaten op het gebied van onderzoek en ontwikkeling en hun vermogen om vernieuwende oplossingen te ontwikkelen en toe te passen (artikel 2.126b, zevende lid).
- Onderhandelen, maar niet over alles. Over de gunningscriteria en de minimumeisen wordt niet onderhandeld, en alle inschrijvers worden gelijk behandeld (artikel 2.126c).
- Een of meer partners. De dienst kan het partnerschap met een partner sluiten of met verschillende partners die afzonderlijke onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten uitvoeren (artikel 2.126d, eerste lid).
- Fasen en doelen. Het partnerschap wordt in opeenvolgende fasen gestructureerd, met tussentijdse doelen en betaling in passende termijnen.
- Eerlijke verhouding. De duur en waarde van de fasen moeten passen bij de innovatiegraad. De geraamde waarde van de aanschaf mag niet onevenredig zijn in verhouding tot de investering in de ontwikkeling (artikel 2.126d, vierde lid).
- Prestatieniveau en maximumkosten. De uiteindelijk aan te schaffen producten, diensten of werken voldoen aan het afgesproken prestatieniveau en blijven onder de maximumkosten (artikel 2.126d, zevende lid).
Wat betekent dat voor intellectueel eigendom en vertrouwelijkheid?
Beide zijn belangrijk voor een inschrijver. De dienst bepaalt in de aanbestedingsstukken welke regels voor intellectuele eigendomsrechten gelden (artikel 2.126b, zesde lid). PIANOo noemt als mogelijkheden dat het eigendom volledig bij de dienst ligt, of volledig bij de deelnemende bedrijven, met of zonder licentie voor de dienst. Lees dit dus voordat je inschrijft.
Vertrouwelijke informatie die je tijdens de onderhandelingen of het partnerschap deelt, mag de dienst alleen met andere deelnemers delen als jij daarvoor toestemming geeft. Ze moet in haar verzoek aangeven om welke informatie het gaat (artikelen 2.126c, vierde lid, en 2.126d, vijfde lid).
Wil de dienst na elke fase het partnerschap kunnen beëindigen of het aantal partners verminderen, dan staat dat met de voorwaarden in de aanbestedingsstukken (artikel 2.126d, zesde lid). Zo weet je vooraf wanneer je kunt afvallen.
Een voorbeeld
Stel: een waterschap wil een systeem om vervorming van dijken continu te meten. Het marktonderzoek laat zien dat geen product de gewenste nauwkeurigheid haalt. Het waterschap kiest een innovatiepartnerschap. In de mededingingsfase dienen vier ondernemers een voorstel in en onderhandelen ze. Het waterschap kiest er twee voor de onderzoeks- en ontwikkelingsfase. Na het prototype en de pilot stopt het met één partner, omdat die het tussentijdse doel niet haalt. De overgebleven partner levert in de commerciële fase de sensoren voor de hele dijk, tegen de maximumprijs die aan het begin is afgesproken. Dit is een denkbeeldig voorbeeld, de aantallen zijn fictief.
Hoe verschilt dit van pre-commercieel inkopen?
PIANOo noemt twee verschillen met pre-commercieel inkopen (PCP en SBIR). Een innovatiepartnerschap combineert de onderzoeks- en ontwikkelingsfase met de grootschalige afname van de oplossing. Bij pre-commercieel inkopen kan de ontwikkelde oplossing niet grootschalig worden afgenomen: er moet een nieuwe procedure komen waarin ook andere partijen kunnen meedoen. Daar staat tegenover dat de dienst bij pre-commercieel inkopen meer vrijheid heeft, omdat deel 2 van de wet niet van toepassing is op specifieke onderzoeks- en ontwikkelingsopdrachten. Wel moet ze toetsen of er geen sprake is van onrechtmatige staatssteun.
Wat zijn de voor- en nadelen voor een inschrijver?
Voordelen volgens PIANOo: je ontwikkelt samen met de overheid, er is meer ruimte voor interactie dan in een reguliere procedure, en na de ontwikkelfase kan de oplossing direct worden ingekocht zonder nieuwe aanbesteding.
Nadelen: de procedure duurt lang, afhankelijk van de innovatiegraad. De keuze in de commerciële fase is beperkt tot de deelnemers. En de dienst kan het partnerschap tussentijds beëindigen als ze dat in de stukken heeft opgenomen.
Een inschrijving beschrijft zo concreet mogelijk de innovatieve oplossing en hoe je die samen met de dienst wilt ontwikkelen (PIANOo). Dat blijft mensenwerk. TenderRender schrijft op basis van de aanbestedingsstukken en je eigen eerdere inschrijvingen een eerste versie waar je zelf de inhoud aan toevoegt. Zie tenderteksten schrijven.
Veelgestelde vragen
Wat is een innovatiepartnerschap?
Een Europese aanbestedingsprocedure waarmee een aanbestedende dienst een innovatieve oplossing laat ontwikkelen en daarna aanschaft (artikel 2.31a).
Kan elk bedrijf meedoen?
Gegadigden worden geselecteerd op uitsluitingsgronden, geschiktheidseisen en selectiecriteria. PIANOo schrijft dat de geschiktheidseisen betrekking hebben op de capaciteit om onderzoek en ontwikkeling uit te voeren en de oplossing te ontwikkelen en te implementeren.
Wordt er onderhandeld?
Ja, over de eerste en daaropvolgende inschrijvingen. Niet over de gunningscriteria en de minimumeisen, en niet over de definitieve inschrijving (artikelen 2.31b en 2.126c).
Wie krijgt het intellectueel eigendom?
Dat bepaalt de aanbestedende dienst in de aanbestedingsstukken (artikel 2.126b, zesde lid). Lees dat voor je inschrijft.
Is een innovatiepartnerschap hetzelfde als een pilot?
Nee. Een pilot is vaak een onderdeel van de onderzoeks- en ontwikkelingsfase. Het innovatiepartnerschap omvat daarnaast de selectie en de commerciële afname.
Lees ook
- Concurrentiegerichte dialoog aanbesteding
- Aanbestedingsprocedures: alle soorten op een rij
- Wat is EMVI?
- Europese aanbesteding: wanneer verplicht en welke stappen