# Uitsluitingsgronden aanbesteding: verplicht en facultatief

> Welke uitsluitingsgronden gelden bij een Nederlandse aanbesteding, hoe ver kijkt de dienst terug en hoe toon je aan dat ze niet op jou van toepassing zijn?

Author: Thomas de Hertog · Published: 2026-11-01

## In het kort

Bij een Nederlandse aanbesteding gelden twee soorten uitsluitingsgronden: verplichte (artikel 2.86 Aanbestedingswet 2012, onder meer onherroepelijke veroordelingen voor fraude, omkoping of witwassen en vastgestelde belasting- of premieschulden) en facultatieve (artikel 2.87, tien gronden van faillissement tot een ernstige beroepsfout). Je toont aan dat ze niet op jou van toepassing zijn met een eigen verklaring (het UEA) en, als beoogd winnaar, met bewijsstukken zoals een gedragsverklaring aanbesteden, een uittreksel uit het handelsregister en een verklaring van de Belastingdienst.

**Gecontroleerd op 1 november 2026** op de geldende tekst van de [Aanbestedingswet 2012](https://wetten.overheid.nl/BWBR0032203/) (artikelen 2.84 tot en met 2.89, 2.101 tot en met 2.103, 1.19 en 1.20), de PIANOo-pagina over [uitsluitingsgronden](https://www.pianoo.nl/nl/inkopen-het-kort/hoe-ga-ik-met-de-regels-om/wanneer-sluit-ik-een-leverancier-uit-van-een) en de pagina van de Belastingdienst over de [verklaring betalingsgedrag](https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/nl/betalenenontvangen/content/verklaring-betalingsgedrag-nakoming-fiscale-verplichtingen). Dit artikel behandelt Nederlands recht; voor België lees je [uitsluitingsgronden bij overheidsopdrachten](https://www.tenderrender.com/nl/blog/uitsluitingsgronden-overheidsopdrachten), want daar gelden andere regels.

## Wat zijn de verplichte uitsluitingsgronden?

Verplicht betekent dat de dienst je moet uitsluiten als een grond van toepassing is. PIANOo: verplichte gronden staan in de Aanbestedingswet zelf en gelden zonder dat de dienst ze in de stukken herhaalt. Artikel 2.86 noemt:

- **Veroordelingen** (lid 1 en 2) voor deelneming aan een criminele organisatie, omkoping, fraude, witwassen van geld, terroristische misdrijven en kinderarbeid of andere vormen van mensenhandel. Het moet gaan om een onherroepelijke rechterlijke uitspraak.
- **Veroordelingen van bestuurders** (lid 3): ook een onherroepelijke veroordeling van iemand in het bestuurs-, leidinggevend of toezichthoudend orgaan, of met vertegenwoordigings-, beslissings- of controlebevoegdheid, leidt tot uitsluiting.
- **Onbetaalde belastingen of sociale premies** (lid 4) als dat bij een onherroepelijke en bindende beslissing is vastgesteld.

Daarbij gelden drie begrenzingen. De dienst kijkt alleen naar uitspraken die in de vijf jaar voor het indienen onherroepelijk zijn geworden (lid 7). De belastinggrond vervalt als je de schuld betaalt, met rente en boetes, of een bindende betalingsregeling treft (lid 5). En de dienst kan afzien van die grond als uitsluiting kennelijk onredelijk zou zijn, bijvoorbeeld bij slechts kleine bedragen (artikel 2.86a).

## Wat zijn de facultatieve uitsluitingsgronden?

Facultatief betekent dat de dienst je mag uitsluiten, maar alleen als hij de grond vooraf in de aanbestedingsstukken heeft opgenomen. De dienst kiest zelf welke gronden hij toepast; ze moeten volgens PIANOo duidelijk, objectief en proportioneel zijn. Artikel 2.87 lid 1 noemt tien gronden:

| Grond | In gewone taal                                                                                                               | Terugkijkperiode                    |
| ----- | ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ----------------------------------- |
| a     | Schending van milieu-, sociaal- of arbeidsrechtelijke verplichtingen                                                         | 3 jaar                              |
| b     | Faillissement, liquidatie, surseance van betaling of vergelijkbare toestand                                                  | Niet gespecificeerd                 |
| c     | Ernstige beroepsfout waardoor je integriteit in twijfel kan worden getrokken                                                 | 3 jaar                              |
| d     | Afspraken met anderen gericht op vervalsing van de mededinging                                                               | Beschikkingen van de laatste 3 jaar |
| e     | Belangenconflict dat niet anders te verhelpen is                                                                             | Niet gespecificeerd                 |
| f     | Eerdere betrokkenheid bij de voorbereiding waardoor de mededinging is vervalst                                               | Niet gespecificeerd                 |
| g     | Ernstige of voortdurende tekortkomingen bij een eerdere opdracht met beëindiging, schadevergoeding of vergelijkbare sancties | 3 jaar                              |
| h     | Valse verklaringen, achtergehouden informatie of bewijsstukken die je niet kunt overleggen                                   | 3 jaar                              |
| i     | Poging tot onrechtmatige beïnvloeding of vertrouwelijke informatie verkrijgen; door nalatigheid misleidende informatie       | 3 jaar                              |
| j     | Niet nakomen van belasting- of premieverplichtingen, aangetoond met elk passend middel                                       | Vastgesteld in de laatste 3 jaar    |

De Gids Proportionaliteit vraagt de dienst per opdracht te bekijken welke facultatieve gronden relevant zijn en "ernstige beroepsfout" en eerdere prestaties terughoudend toe te passen (voorschrift 3.5 A). Kijk dus in de stukken welke gronden gelden.

## Hoe toon je aan dat geen uitsluitingsgrond geldt?

1. **Eigen verklaring.** Bij indiening verklaar je in het UEA of de eigen verklaring dat geen uitsluitingsgrond op jou van toepassing is (artikelen 2.84 en 2.85). Boven de drempel is dat verplicht; onder de drempel verlangt de dienst een model eigen verklaring zodra hij uitsluitingsgronden of geschiktheidseisen stelt (artikel 1.19). Zie [het UEA invullen via TenderNed](https://www.tenderrender.com/nl/blog/uea-eigen-verklaring-nederland).
2. **Bewijsstukken van de beoogd winnaar.** Bij een openbare procedure controleert de dienst alleen de inschrijver aan wie hij wil gunnen (artikel 2.101 lid 3 en 2.102). Bij andere procedures mag hij bewijsstukken ook eerder opvragen.
3. **De juiste bewijsmiddelen.** Artikel 2.89 noemt wat volstaat:

| Bewijs                            | Waarmee toon je het aan?                                                                                                          | Maximale ouderdom |
| --------------------------------- | --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ----------------- |
| Uittreksel handelsregister        | Geen faillissement, liquidatie of surseance (2.87 lid 1 onder b)                                                                  | 6 maanden         |
| Gedragsverklaring aanbesteden     | Geen veroordeling uit artikel 2.86, en geen onherroepelijke veroordeling of mededingingsbeschikking onder 2.87 lid 1 onder c en d | 2 jaar            |
| Verklaring van de Belastingdienst | Geen belasting- of premieschuld (2.86 lid 4, 2.87 lid 1 onder j)                                                                  | 6 maanden         |

Voor buitenlandse ondernemers geldt dat de dienst gelijkwaardige gegevens en bescheiden uit hun land van herkomst moet aanvaarden (artikel 2.89 lid 4). Hoe je de gedragsverklaring aanvraagt, staat in [gedragsverklaring aanbesteden](https://www.tenderrender.com/nl/blog/gedragsverklaring-aanbesteden). De Belastingdienst noemt zijn streeftermijn voor de verklaring betalingsgedrag één week, maar meldt op dit moment (1 november 2026) dat het ongeveer twee weken duurt; vraag hem dus ruim voor de uiterste datum aan.

## Wat is zelfreiniging, en wanneer helpt het?

Is een uitsluitingsgrond op jou van toepassing, dan mag je bewijzen dat je voldoende maatregelen hebt genomen om je betrouwbaarheid te herstellen (artikel 2.87a). De wet vraagt van jou dat je:

1. de schade hebt vergoed of hebt toegezegd te vergoeden;
2. hebt bijgedragen aan opheldering van de feiten door actief mee te werken met de onderzoekende autoriteiten;
3. concrete technische, organisatorische en personeelsmaatregelen hebt genomen om herhaling te voorkomen.

De dienst weegt de ernst en de omstandigheden van de feiten mee. Vindt hij de maatregelen onvoldoende, dan deelt hij dat gemotiveerd mee. Daarnaast kan de dienst van uitsluiting afzien om dwingende redenen van algemeen belang, of als uitsluiting niet proportioneel is gelet op de verstreken tijd en het voorwerp van de opdracht (artikel 2.88). Dat is een bevoegdheid van de dienst, geen recht van jou.

**Stel: een inschrijver heeft een vastgestelde belastingschuld** (hypothetisch voorbeeld). Betaalt hij die vóór het indienen, met rente en boetes, of treft hij een bindende betalingsregeling, dan is de verplichte uitsluitingsgrond voor belastingen niet van toepassing (artikel 2.86 lid 5). Een toezegging zonder bindende regeling volstaat dus niet.

## Wat kun je doen voordat je een UEA tekent?

1. **Loop de aanbestedingsstukken door** en noteer welke facultatieve gronden de dienst toepast.
2. **Beantwoord elke vraag naar waarheid.** Een valse verklaring of achtergehouden informatie is zelf een facultatieve uitsluitingsgrond (artikel 2.87 lid 1 onder h).
3. **Vraag de bewijsstukken tijdig aan**, zeker de gedragsverklaring aanbesteden en de verklaring van de Belastingdienst, omdat die weken kunnen duren.
4. **Stem twijfelgevallen af met je jurist.** Heb je een recent faillissement, een boete of een beëindigde opdracht in je bedrijfsgeschiedenis, dan loont het om zelfreiniging vooraf te documenteren.

TenderRender vult formulieren zoals het UEA in met feiten die het in je documenten kan controleren. Bij uitsluitingsgronden kan het een voorlopig antwoord invullen; dat komt op een controlelijst die jij vóór ondertekening bevestigt. De handtekening blijft altijd aan jou. Zie [aanbestedingsformulieren invullen](https://www.tenderrender.com/nl/features/aanbestedingsformulieren-invullen).

## Veelgestelde vragen

### Mag een aanbestedende dienst facultatieve uitsluitingsgronden toepassen die niet in de stukken staan?

Nee. PIANOo schrijft dat de dienst facultatieve gronden vooraf in de aanbestedingsstukken moet opnemen. Verplichte gronden gelden zonder herhaling.

### Hoe ver kijkt de dienst terug?

Bij de verplichte veroordelingsgronden naar uitspraken die in de laatste vijf jaar onherroepelijk zijn geworden (artikel 2.86 lid 7). Bij de meeste facultatieve gronden naar de laatste drie jaar (artikel 2.87 lid 2).

### Moet ik de gedragsverklaring bij mijn inschrijving meesturen?

Meestal niet: de eigen verklaring volstaat bij indiening en bij een openbare procedure vraagt de dienst bewijsstukken alleen aan de beoogd winnaar. Lees altijd wat de stukken voorschrijven.

### Wat als de dienst mij uitsluit?

Je kunt om de redenen vragen: de dienst moet ze op verzoek binnen vijftien dagen schriftelijk meedelen (artikel 2.103). Overweeg je bezwaar, vraag dan advies van een aanbestedingsjurist.

### Kan een dienst ook de Wet Bibob gebruiken?

Ja, maar alleen als hij dat vooraf in de aanbestedingsstukken heeft vermeld (PIANOo). Het is een extra instrument naast de uitsluitingsgronden.

## Lees ook

- [Gedragsverklaring aanbesteden aanvragen](https://www.tenderrender.com/nl/blog/gedragsverklaring-aanbesteden)
- [Het UEA of de eigen verklaring invullen](https://www.tenderrender.com/nl/blog/uea-eigen-verklaring-nederland)
- [Uitsluitingsgronden bij overheidsopdrachten in België](https://www.tenderrender.com/nl/blog/uitsluitingsgronden-overheidsopdrachten)
- [Ongeldige inschrijving bij een aanbesteding](https://www.tenderrender.com/nl/blog/ongeldige-inschrijving-aanbesteding)
- [Aanbestedingsbegrippen van A tot Z](https://www.tenderrender.com/nl/blog/aanbestedingsbegrippen-a-z)

---

Source: https://www.tenderrender.com/nl/blog/uitsluitingsgronden-aanbesteding
