# Strategische of manipulatieve inschrijving: de grens

> Strategisch inschrijven mag, manipulatief niet. Waar ligt de grens volgens PIANOo en de rechter, en hoe schrijf je scherp in zonder verstoring?

Author: Thomas de Hertog · Published: 2026-11-01

## In het kort

Strategisch inschrijven is toegestaan, manipulatief inschrijven niet. PIANOo omschrijft een manipulatieve inschrijving als een inschrijving met het oogmerk de mededinging te beperken; een strategische inschrijving, bijvoorbeeld met een scherpe prijs om een marktpositie te veroveren, is niet negatief. De rechter trekt de grens waar een inschrijving niet meer realistisch is of vergelijking met andere inschrijvingen onmogelijk maakt. Een voorbeeld: een korting van 99% op een deel van het assortiment, alleen om punten te scoren.

Gecontroleerd op 1 november 2026 aan de PIANOo-pagina Ongeldige en bijzondere inschrijvingen, de Aanbestedingswet 2012 (geldend van 30 april 2026), de ACM-pagina Concurreren binnen de regels en een uitspraak van de Rechtbank Rotterdam uit 2018.

## Wat is strategisch inschrijven?

Strategisch inschrijven betekent dat je je aanbod afstemt op het beoordelingsmodel van de aanbestedende dienst om zoveel mogelijk punten te scoren: je weegt prijs, kwaliteit en risico af en stuurt je aanbod daarop. PIANOo zegt dat strategisch inschrijven is toegestaan en dat een scherpe prijs een inschrijving niet automatisch abnormaal laag maakt. Redenen voor een strategisch lage prijs zijn volgens PIANOo bijvoorbeeld het veroveren van een marktpositie, synergie met andere opdrachten of aanvullende inkomsten.

De dienst bepaalt het model, jij mag het begrijpen en benutten. Zie [prijsformules in aanbestedingen](https://www.tenderrender.com/nl/blog/prijsformules-aanbesteding) voor hoe prijs wordt gescoord.

## Wanneer is een inschrijving manipulatief?

De Rechtbank Rotterdam beschreef de grens op 13 juni 2018 (ECLI:NL:RBROT:2018:4803, Stichting Boor, Quantore en Lyreco). Stichting Boor vroeg in een Europese aanbesteding kantoorartikelen om prijzen voor een basisassortiment (450 punten, op laagste prijs) en een restassortiment (150 punten, op het hoogste gemiddelde kortingspercentage). Quantore bood 99% gemiddelde korting op het restassortiment. De voorzieningenrechter oordeelde:

- Een strategische inschrijving is in beginsel toegestaan (r.o. 4.4).
- De grens ligt waar een inschrijving manipulatief of onrealistisch wordt, bijvoorbeeld als vergelijking met andere inschrijvingen onmogelijk wordt. Het blijft daar niet bij: alle vormen van manipulatie zijn ongeoorloofd (r.o. 4.5).
- Quantore had de korting alleen gegeven om punten te scoren, zonder bedrijfseconomische reden. Haar aanbod impliceerde dat haar normale prijzen ongeveer honderd keer hoger lagen, wat niet aannemelijk was voor kantoorartikelen (r.o. 4.6).
- De dienst had een zekere beoordelingsruimte, maar kon redelijkerwijs niet besluiten de inschrijving te accepteren, omdat dat de gelijke behandeling zou schaden (r.o. 4.7).

Stichting Boor moest het voorlopige gunningsvoornemen aan Quantore intrekken. De nummer twee, Lyreco, hoefde niet voor de sluiting te klagen over het scoremodel: een inschrijver mag er in beginsel van uitgaan dat anderen zich aan de regels houden.

## Wat is het verschil met een abnormaal lage inschrijving en met samenspanning?

| Begrip                      | Wat het is                                                          | Wat de dienst doet                                                                                                                   |
| --------------------------- | ------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ |
| Strategische inschrijving   | Je optimaliseert je aanbod op het model                             | Niets: dit is toegestaan                                                                                                             |
| Abnormaal lage inschrijving | Prijs in verhouding tot de prestatie abnormaal laag (artikel 2.116) | Eerst een toelichting vragen, dan beslissen. Zie [abnormaal lage inschrijving](https://www.tenderrender.com/nl/blog/abnormaal-lage-inschrijving)                    |
| Manipulatieve inschrijving  | Inschrijven met het oogmerk de mededinging te beperken              | Eerst vragen stellen, dan eventueel terzijde leggen                                                                                  |
| Samenspanning               | Afspraken tussen concurrenten over de inschrijving                  | Uitsluiting mogelijk (artikel 2.87 lid 1 onder d); onregelmatig bij aantoonbare ongeoorloofde afspraken (artikel 2.28 lid 3 onder c) |

Samenspanning valt onder het kartelverbod van de Mededingingswet. De ACM zegt dat je zelf de prijs bepaalt waarmee je inschrijft, geen afspraken maakt met concurrenten over wie inschrijft en niet vraagt of zij meedoen. Samen inschrijven in een combinatie mag wel, onder voorwaarden (zie [inschrijven als combinatie](https://www.tenderrender.com/nl/blog/inschrijven-als-combinatie)). Een Model-K verklaring, als de stukken die voorschrijven, bevestigt dat je inschrijving niet is beïnvloed door een onrechtmatige mededingingsafspraak met concurrenten.

## Hoe reageert de aanbestedende dienst?

PIANOo beschrijft voor manipulatieve inschrijvingen een vaste volgorde: eerst stelt de dienst vragen aan de inschrijver. Pas als ze overtuigd is van verstoring van de mededinging, of van het niet kunnen waarmaken van de offerte, mag ze de inschrijving terzijde leggen. Is de prijs abnormaal laag, dan volgt de procedure uit artikel 2.116. Dat de dienst een bevoegdheid heeft, betekent niet dat ze elke inschrijving die afwijkt mag weren.

## Zo schrijf je strategisch zonder te manipuleren

1. Lees het beoordelingsmodel: formule, bandbreedte, gewichten en minimumeisen.
2. Reken scenario's door met je eigen aanbod en dat van een mogelijke concurrent.
3. Bied alleen aan wat je tegen die prijs kunt leveren. Een prijs die je niet kunt waarmaken, kan als manipulatief of abnormaal laag worden aangemerkt.
4. Leg je kostenopbouw en je reden voor een scherpe prijs vast, zodat je een vraag van de dienst direct kunt beantwoorden.
5. Overleg niet met concurrenten over prijzen of over wie inschrijft.
6. Heb je het vermoeden dat een concurrent manipuleert? Leg het voor aan de dienst, of overweeg een kort geding binnen de opschortende termijn (zie [kort geding bij een aanbesteding](https://www.tenderrender.com/nl/blog/kort-geding-aanbesteding)).

TenderRender helpt bij de eerste stap: het haalt gunningscriteria, weging en eisen met paginaverwijzing uit de aanbestedingsstukken, zodat je het model niet hoeft te reconstrueren. Zie [aanbestedingsstukken analyseren](https://www.tenderrender.com/nl/features/aanbestedingsstukken-analyseren).

## Rekenvoorbeeld: scherp of manipulatief?

Stel (hypothetisch): een gemeente vraagt prijzen voor een standaardpakket en voor tien zelden gevraagde extra's. Het gemiddelde van de tien extra's telt voor 20% van de prijsscore. Inschrijver X biedt de tien extra's voor € 0,01 per stuk en verhoogt de prijs van het standaardpakket met 4%. Inschrijver Y rekent redelijke tarieven voor de extra's.

Aan de hand van de uitspraak van 2018 stelt de dienst drie vragen. Kan X het lage tarief verklaren met een kostenopbouw? Levert X de extra's inderdaad voor die prijs? Maakt het aanbod vergelijking met Y onmogelijk? Zegt X dat het tarief alleen is bedoeld om punten te scoren, dan is de inschrijving waarschijnlijk manipulatief. Kan X laten zien dat hij die extra's tegen die prijs levert, bijvoorbeeld omdat ze voor hem bijna kosteloos zijn, dan kan het strategisch zijn.

## Veelgestelde vragen

### Is een scherpe prijs manipulatief?

Nee. PIANOo zegt dat een strategische inschrijving niet negatief is en dat een scherpe prijs een inschrijving niet automatisch abnormaal laag maakt.

### Staat manipulatie vooraf in de aanbestedingsstukken?

In de zaak uit 2018 verboden de aanbestedingsstukken manipulatief inschrijven uitdrukkelijk en gaf de nota van inlichtingen marktconformiteit als toets. De rechter oordeelde dat alle vormen van manipulatie ongeoorloofd zijn.

### Mag ik meewerken met een concurrent aan een inschrijving?

Onder voorwaarden wel, als combinatie. Afspraken over wie inschrijft of tegen welke prijs vallen onder het kartelverbod. Zie [inschrijven als combinatie](https://www.tenderrender.com/nl/blog/inschrijven-als-combinatie).

### Wat gebeurt er als een manipulatieve inschrijving wordt ontdekt?

De dienst legt haar terzijde of wijst haar af, en bij samenspanning is uitsluiting mogelijk (artikel 2.87 lid 1 onder d). Daarnaast kan de ACM optreden tegen kartelafspraken.

### Hoe toon ik aan dat mijn prijs realistisch is?

Met een kostenopbouw die laat zien wat je betaalt voor personeel, materiaal en onderaanneming, en met je aannames. In de zaak uit 2018 gaf juist het ontbreken van een bedrijfseconomische reden de doorslag. Twijfel je over het model zelf, stel dan een vraag in de nota van inlichtingen.

## Bronnen

- [PIANOo: ongeldige en bijzondere inschrijvingen](https://www.pianoo.nl/nl/inkoopproces/fase-2-doorlopen-aanbestedingsprocedure/gunnen/ongeldige-bijzondere-inschrijvingen)
- [PIANOo: abnormaal lage inschrijving](https://www.pianoo.nl/nl/inkoopproces/fase-2-doorlopen-aanbestedingsprocedure/gunnen/abnormaal-lage-inschrijvingen)
- [PIANOo: visie Model K verklaring](https://www.pianoo.nl/nl/visie-model-k-verklaring)
- [Aanbestedingswet 2012 (artikelen 2.28, 2.87, 2.116), wetten.overheid.nl](https://wetten.overheid.nl/BWBR0032203/2026-04-30)
- [ACM: concurreren binnen de regels](https://www.acm.nl/nl/concurrentie-en-marktwerking/concurreren-en-samenwerken/concurreren-binnen-de-regels)
- [Rechtbank Rotterdam, 13 juni 2018, ECLI:NL:RBROT:2018:4803](https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:RBROT:2018:4803)

## Lees ook

- [Abnormaal lage inschrijving](https://www.tenderrender.com/nl/blog/abnormaal-lage-inschrijving)
- [Inschrijven als combinatie](https://www.tenderrender.com/nl/blog/inschrijven-als-combinatie)
- [Prijsformules in aanbestedingen](https://www.tenderrender.com/nl/blog/prijsformules-aanbesteding)
- [Ongeldige inschrijving bij een aanbesteding](https://www.tenderrender.com/nl/blog/ongeldige-inschrijving-aanbesteding)
- [Hoe wordt een inschrijving beoordeeld?](https://www.tenderrender.com/nl/blog/hoe-wordt-een-inschrijving-beoordeeld)

---

Source: https://www.tenderrender.com/nl/blog/strategisch-inschrijven-aanbesteding
