# Speciale sectoren overheidsopdrachten in België: regels

> Welke activiteiten (water, energie, vervoer, post) vallen in België onder de speciale sectoren en welke procedures en termijnen gelden daar anders?

Author: Thomas de Hertog · Published: 2026-11-01

## In het kort

De speciale sectoren zijn in België de activiteiten gas en warmte, elektriciteit, water, vervoer, havens en luchthavens, post en de winning van olie, gas en vaste brandstoffen. Opdrachten van aanbesteders die zo'n activiteit uitoefenen vallen onder titel 3 van de Wet van 17 juni 2016 inzake overheidsopdrachten en onder het koninklijk besluit van 18 juni 2017, met meer procedurevrijheid dan in de klassieke sectoren. Of een opdracht onder die regels valt, hangt af van wie koopt, welke activiteit het is en hoe hoog de geraamde waarde ligt.

_Gecontroleerd op 1 november 2026 aan de Wet van 17 juni 2016, het KB van 18 juni 2017 en Richtlijn 2014/25/EU._

## Welke activiteiten horen bij de speciale sectoren?

De wet somt de activiteiten limitatief op in de artikelen 96 tot 102. Het gaat telkens om het ter beschikking stellen of exploiteren van netten voor openbare dienstverlening, of om een geografisch gebied waarvan de exploitatie wordt ingevuld.

| Sector                          | Activiteit volgens de wet                                                                 | Artikel |
| ------------------------------- | ----------------------------------------------------------------------------------------- | ------- |
| Gas en warmte                   | Vaste netten voor productie, vervoer of distributie, en de toevoer naar die netten        | 96      |
| Elektriciteit                   | Vaste netten voor productie, vervoer of distributie, en de toevoer naar die netten        | 97      |
| Water                           | Netten voor drinkwater, plus gerelateerde waterbouw, bevloeiing, drainage en afvalwater   | 98      |
| Vervoersdiensten                | Netten voor trein, automatische systemen, tram, trolleybus, autobus of kabelbaan          | 99      |
| Havens en luchthavens           | Terminalfaciliteiten voor lucht-, zee- of riviervervoerders                               | 100     |
| Postdiensten                    | Postdiensten en bepaalde andere diensten van een postaanbieder                            | 101     |
| Olie, gas en vaste brandstoffen | Winning van olie of gas, exploratie of winning van steenkool of andere vaste brandstoffen | 102     |

Voor gas, warmte, elektriciteit en drinkwater kent de wet een uitzondering voor een aanbestedende entiteit die geen overheid is en slechts een beperkt deel van haar eigen productie aan het openbare net levert. Bij elektriciteit en drinkwater mag dat niet meer zijn dan 30 procent van de totale productie, bij gas en warmte niet meer dan 20 procent van de omzet, telkens gemiddeld over drie jaar. Ook de overige voorwaarden in de artikelen 96 tot 98 moeten dan vervuld zijn.

## Wie valt onder de speciale sectoren?

Niet elk bedrijf in deze sectoren valt eronder. Artikel 2, 4° spreekt van een aanbestedende entiteit. Dat zijn drie soorten:

- **Aanbestedende overheden** die een van de bovenstaande activiteiten uitoefenen, bijvoorbeeld een publiekrechtelijke instelling.
- **Overheidsbedrijven**: ondernemingen met een activiteit uit artikel 96 tot 102 waarop overheden rechtstreeks of onrechtstreeks een overheersende invloed kunnen uitoefenen. Die invloed wordt vermoed bij een meerderheid van het kapitaal, van de stemmen of van de bestuursleden. De Koning stelt een niet-limitatieve lijst van overheidsbedrijven op (artikel 93).
- **Private ondernemingen met bijzondere of exclusieve rechten**: rechten die een overheid verleent en die de activiteit voorbehouden aan een of meer entiteiten. Rechten die via een passend bekendgemaakte procedure met objectieve criteria zijn toegekend, tellen niet mee.

Een aanbesteder die concurrentie heeft op een vrije markt kan vrijstelling krijgen (artikel 116), maar alleen via een aanvraag bij de bevoegde overheid en een beslissing van de Europese Commissie.

Welke aanbesteders in jouw markt actief zijn, vind je in [de grootste aanbestedende overheden van België](https://www.tenderrender.com/nl/blog/grootste-aanbestedende-overheden-belgie). Of een bepaalde aanbesteder zijn opdracht onder titel 3 plaatst, lees je in de opdrachtdocumenten; verwacht niet dat het uit de naam blijkt.

## Vanaf welk bedrag gelden de regels?

Artikel 94 van de wet maakt onderscheid per type aanbesteder:

| Aanbesteder                                                  | Titel 3 geldt                          |
| ------------------------------------------------------------ | -------------------------------------- |
| Aanbestedende overheid (behalve bij elektriciteitsproductie) | Onder, op en boven de Europese drempel |
| Overheidsbedrijf voor taken van openbare dienst              | Onder, op en boven de Europese drempel |
| Overheidsbedrijf voor andere opdrachten                      | Vanaf de Europese drempel              |
| Persoon met bijzondere of exclusieve rechten                 | Vanaf de Europese drempel              |
| Aanbestedende overheid voor elektriciteitsproductie          | Vanaf de Europese drempel              |

De Europese drempels voor speciale sectoren staan in artikel 11 van het KB van 18 juni 2017. Sinds 1 januari 2026 zijn dat 5.404.000 euro voor werken, 432.000 euro voor leveringen, diensten en prijsvragen en 1.000.000 euro voor sociale en andere specifieke diensten. Dat volgt Gedelegeerde Verordening (EU) 2025/2150 en het ministerieel besluit van 5 januari 2026. Een compleet overzicht met de klassieke sectoren vind je in [de drempelbedragen 2026](https://www.tenderrender.com/nl/blog/drempelbedragen-overheidsopdrachten-2026). De regels voor sociale diensten staan in [sociale en andere specifieke diensten](https://www.tenderrender.com/nl/blog/sociale-en-andere-specifieke-diensten).

## Welke procedures en termijnen gelden?

In de klassieke sectoren mag een mededingingsprocedure met onderhandeling alleen in de gevallen die de wet opsomt (artikel 38). In de speciale sectoren kiest de entiteit vrij tussen de openbare procedure, de niet-openbare procedure, de onderhandelingsprocedure met voorafgaande oproep tot mededinging en de concurrentiegerichte dialoog (artikel 117). Het innovatiepartnerschap en de vereenvoudigde onderhandelingsprocedure hebben eigen voorwaarden.

| Procedure                                        | Minimale termijn                                                                          | Artikel |
| ------------------------------------------------ | ----------------------------------------------------------------------------------------- | ------- |
| Openbare procedure                               | 35 dagen vanaf verzending van de aankondiging; 5 dagen korter bij elektronische indiening | 118     |
| Niet-openbare procedure, aanvraag tot deelneming | 30 dagen vanaf de EU-drempel (nooit minder dan 15); 15 dagen eronder                      | 119     |
| Niet-openbare procedure, offerte                 | In onderling overleg vast te stellen; anders minstens 10 dagen                            | 119     |
| Vereenvoudigde onderhandelingsprocedure          | 22 dagen, alleen onder de EU-drempel                                                      | 123     |

Een voorbeeld, als hypothese: een entiteit verstuurt maandag 2 november 2026 de aankondiging voor een openbare procedure. De minimale termijn is dan 35 kalenderdagen en loopt tot maandag 7 december 2026, een gewone werkdag. Bij elektronische indiening mag de entiteit die termijn met vijf dagen verkorten tot woensdag 2 december 2026. Het bestek of de aankondiging noemt de werkelijke datum en uur, dus reken niet met dit voorbeeld.

Daarnaast kent titel 3 twee eigen instrumenten. Met een periodieke indicatieve aankondiging (artikel 139) kondigt de entiteit voorgenomen opdrachten vooraf aan en kan die aankondiging als oproep tot mededinging dienen. Met een kwalificatiesysteem (artikelen 140 en 148) houdt de entiteit een lijst van gekwalificeerde ondernemers bij, waarop je op elk moment kunt aanvragen om gekwalificeerd te worden.

Een onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande oproep tot mededinging kan als de goed te keuren uitgave lager ligt dan het bedrag van artikel 11, eerste lid, 2° (artikel 88 van het KB). Dat is 432.000 euro, naast een regeling voor percelen van 200.000 euro.

## Wat verandert er voor jou als inschrijver?

1. **Controleer het wettelijk kader.** Zoek in het bestek of de aankondiging naar titel 3 van de wet of naar het KB speciale sectoren van 18 juni 2017 verwijst. Dat bepaalt welke tekst je moet lezen.
2. **Lees de selectieregels apart.** De entiteit stelt objectieve regels en criteria voor uitsluiting en selectie op (artikel 149), soms via het kwalificatiesysteem. Die verschillen per entiteit.
3. **Let op de uitvoeringsregels.** Het KB Uitvoering van 14 januari 2013 geldt voor opdrachten onder titel 2 en 3 (artikel 5), maar niet onder een raming van 30.000 euro. Voor sommige entiteiten beperkt de wet de algemene uitvoeringsregels tot wijzigingen, onderaanneming en beëindiging (artikel 156). Zie [KB Plaatsing en KB Uitvoering](https://www.tenderrender.com/nl/blog/kb-plaatsing-kb-uitvoering).
4. **Zoek in de juiste bronnen.** Aankondigingen verschijnen op het Bulletin der Aanbestedingen en op TED, zie [zoeken in BOSA e-Procurement](https://www.tenderrender.com/nl/blog/zoeken-bosa-e-procurement).

Heb je veel stukken per opdracht, dan helpt [TenderRender](https://www.tenderrender.com/nl/features/aanbestedingsstukken-analyseren) om eisen en data uit de aanbestedingsstukken te halen, met een paginaverwijzing per bevinding.

Dit artikel gaat over België. In Nederland geldt de Aanbestedingswet 2012 en lopen regels en drempels anders; zie [de uitleg van de Aanbestedingswet 2012](https://www.tenderrender.com/nl/blog/aanbestedingswet-2012-uitleg).

## Veelgestelde vragen

### Is een nutsbedrijf altijd een aanbestedende entiteit in de speciale sectoren?

Nee. De wet kijkt naar de activiteit en naar de relatie met de overheid: een aanbestedende overheid, een overheidsbedrijf of een bedrijf met bijzondere of exclusieve rechten. Een private onderneming zonder zulke rechten valt er niet onder.

### Gelden de regels ook voor opdrachten onder de Europese drempel?

Voor aanbestedende overheden en voor overheidsbedrijven bij taken van openbare dienst wel (artikel 94, 1°). Voor andere overheidsbedrijven, bedrijven met bijzondere of exclusieve rechten en voor elektriciteitsproductie geldt titel 3 pas vanaf de Europese drempel.

### Mag de entiteit zelf de procedure kiezen?

In grote lijnen wel: ze kiest uit de procedures van artikel 117. Beperkingen zijn de vereenvoudigde onderhandelingsprocedure, die enkel onder de Europese drempel kan, en de onderhandelingsprocedure zonder oproep tot mededinging, die alleen in de gevallen van artikel 124 kan.

### Welke wet gebruik ik bij een gemengde opdracht?

Opdrachten voor dezelfde activiteit volgen het hoofdvoorwerp (artikel 103). Gaat een opdracht over meerdere activiteiten, dan telt de activiteit waarvoor ze in hoofdzaak bedoeld is (artikel 105). Is dat niet vast te stellen, dan bepaalt artikel 105, § 3 welke titel geldt.

### Waar vind ik de actuele drempelbedragen?

In artikel 11 van het KB van 18 juni 2017. De bedragen voor 2026 en 2027 staan er sinds het ministerieel besluit van 5 januari 2026 (in werking op 1 januari 2026). Controleer bij een lopende opdracht ook welke bekendmaking de aanbesteder zelf heeft gekozen.

## Bronnen

- [Wet van 17 juni 2016 inzake overheidsopdrachten, titel 3 (Justel)](https://www.ejustice.just.fgov.be/eli/wet/2016/06/17/2016021053/justel)
- [KB van 18 juni 2017 plaatsing overheidsopdrachten in de speciale sectoren (Justel)](https://www.ejustice.just.fgov.be/cgi_loi/article.pl?language=nl&lg_txt=n&cn_search=2017061801)
- [KB van 14 januari 2013 plaatsing en uitvoering (Justel)](https://www.ejustice.just.fgov.be/eli/besluit/2013/01/14/2013021005/justel)
- [Richtlijn 2014/25/EU](https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:32014L0025)
- [Gedelegeerde Verordening (EU) 2025/2150](https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:32025R2150)

## Lees ook

- [KB Plaatsing en KB Uitvoering: welk besluit geldt wanneer?](https://www.tenderrender.com/nl/blog/kb-plaatsing-kb-uitvoering)
- [Drempelbedragen overheidsopdrachten 2026](https://www.tenderrender.com/nl/blog/drempelbedragen-overheidsopdrachten-2026)
- [Soorten procedures bij overheidsopdrachten](https://www.tenderrender.com/nl/blog/soorten-procedures-overheidsopdrachten)
- [De grootste aanbestedende overheden in België](https://www.tenderrender.com/nl/blog/grootste-aanbestedende-overheden-belgie)
- [Sociale en andere specifieke diensten](https://www.tenderrender.com/nl/blog/sociale-en-andere-specifieke-diensten)

---

Source: https://www.tenderrender.com/nl/blog/speciale-sectoren-overheidsopdrachten
