# Referenties aanbesteding: kiezen, beschrijven en termijnen

> Welke referenties mag een dienst vragen, hoe oud mogen ze zijn en hoe beschrijf je ze? Met artikelen uit de Aanbestedingswet, een matrix en voorbeeld.

Author: Thomas de Hertog · Published: 2026-11-01

## In het kort

Als geschiktheidseis mag een aanbestedende dienst referenties vragen over opdrachten uit de afgelopen vijf jaar (werken) of de afgelopen drie jaar (leveringen en diensten). Een langere periode mag alleen als dat nodig is om voldoende mededinging te houden (artikel 2.93 Aanbestedingswet 2012). De referentie moet vergelijkbaar zijn met de opdracht, niet gelijk. Als richtsnoer noemt de Gids Proportionaliteit maximaal één referentie per kerncompetentie, met een waarde van hooguit 60% van de raming.

Kies je referenties daarom op wat de leidraad letterlijk vraagt, maak per eis afvinkbaar hoe een referentie eraan voldoet, en begin vroeg met de handtekening van je opdrachtgever.

Gecontroleerd op 1 november 2026 aan de Aanbestedingswet 2012 (geldend vanaf 30 april 2026) op wetten.overheid.nl en de Gids Proportionaliteit (3e herziening, januari 2022) op pianoo.nl.

## Welke referenties mag een aanbestedende dienst vragen?

Referenties zijn een bewijsmiddel voor technische bekwaamheid. De regels op een rij:

| Regel                             | Wat het betekent                                                                                                                                                                                                                | Bron                                               |
| --------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | -------------------------------------------------- |
| Ervaring aantonen met referenties | De dienst mag eisen dat je met geschikte referenties over eerder uitgevoerde opdrachten aantoont dat je genoeg ervaring hebt                                                                                                    | Artikel 2.92a lid 2                                |
| Werken                            | Lijst van werken van de afgelopen periode van ten hoogste vijf jaar, met certificaten die bewijzen dat de belangrijkste werken naar behoren zijn uitgevoerd, qua wijze van uitvoering én resultaat                              | Artikel 2.93 lid 1 onder a                         |
| Leveringen en diensten            | Lijst van de voornaamste leveringen of diensten van ten hoogste drie jaar, met bedrag, datum en de instanties waarvoor ze bestemd waren                                                                                         | Artikel 2.93 lid 1 onder b                         |
| Bewijs bij diensten en leveringen | Voor een aanbestedende dienst: certificaten die de bevoegde autoriteit heeft afgegeven of medeondertekend. Voor een particuliere afnemer: een certificaat van de afnemer of, bij ontstentenis, een verklaring van de ondernemer | Artikel 2.93 lid 2                                 |
| Vergelijkbaar, niet gelijk        | De dienst vraagt naar eerder verrichte vergelijkbare opdrachten op onderdelen van de opdracht, niet naar opdrachten die gelijk zijn                                                                                             | Artikel 2.93 lid 3                                 |
| Langere periode                   | Alleen als dat nodig is om voldoende mededinging te waarborgen                                                                                                                                                                  | Artikel 2.93 lid 4                                 |
| Lijst bij de inschrijving         | De dienst mag de lijsten van werken, leveringen of diensten al bij de eigen verklaring (het UEA) opvragen                                                                                                                       | Artikel 2.85 lid 3                                 |
| Kerncompetenties                  | De dienst vraagt per kerncompetentie maximaal één referentie en een waarde van hooguit 60% van de raming (richtsnoer)                                                                                                           | Gids Proportionaliteit, voorschrift 3.5 F en 3.5 G |
| Eisen aan een combinatie          | Niet hoger dan aan een enkele inschrijver                                                                                                                                                                                       | Gids Proportionaliteit, voorschrift 3.5 H          |

De Gids Proportionaliteit is een verplicht richtsnoer: de dienst past hem toe of motiveert een afwijking in de aanbestedingsstukken (artikel 1.10 lid 4). Ziet een eis eruit alsof hij te zwaar is, bijvoorbeeld een referentie van meer dan 60% van de raming, dan kun je een vraag stellen voor de Nota van Inlichtingen. Zie [vragen voor de Nota van Inlichtingen](https://www.tenderrender.com/nl/blog/nota-van-inlichtingen-vragen-opstellen-ai).

## Is een referentie een geschiktheidseis of een gunningscriterium?

Meestal een geschiktheidseis: een minimum waarvoor je slaagt of valt. PIANOo schrijft dat geschiktheidseisen over de leverancier gaan en gunningscriteria over de inschrijving, en dat de ervaring van de leverancier niet nogmaals mag dienen als gunningscriterium. Een leverancier die de eis ruim overtreft, scoort er niet extra mee. De Gids raadt bovendien af om bij een selectie te rangschikken op het aantal of de omvang van referenties, omdat meer niet altijd beter is.

De uitzondering is personeel. De organisatie, kwalificatie en ervaring van het in te zetten personeel mogen als nader criterium meetellen als de kwaliteit van dat personeel een aanzienlijke invloed kan hebben op de uitvoering (artikel 2.115 lid 2 onder g). Dan worden je cv's en de projecten van je team met punten beoordeeld. Meer hierover in [cv's van sleutelfunctionarissen](https://www.tenderrender.com/nl/blog/cv-sleutelfunctionarissen-aanbesteding). In onze analyse van Nederlandse Europese aankondigingen uit 2025 noemt 5,0% van de aankondigingen met benoemde kwaliteitscriteria team, personeel, ervaring of referenties in de naam van het criterium (zie [gunningscriteria in cijfers](https://www.tenderrender.com/nl/blog/gunningscriteria-weging-in-cijfers)).

## Hoe kies je de juiste referenties?

1. **Haal de eis letterlijk uit de leidraad.** Noteer de periode, de minimumwaarde, het aantal, het soort opdrachtgever, de gevraagde vorm en wie moet ondertekenen. Let op de definitie van "uitgevoerd": afgerond, opgeleverd of lopend.
2. **Maak een referentiematrix.** Zet de eisen onder elkaar en de kandidaat-referenties ernaast. Zo zie je meteen waar je dubbel dekt en waar een gat zit.
3. **Check de periode.** Valt de uitvoering binnen de periode die de leidraad noemt? Bij een eis van drie jaar valt een referentie van vier jaar geleden af, hoe mooi het project ook was.
4. **Check de omvang en de vergelijkbaarheid.** Past de waarde, de omvang, het soort dienst en het soort opdrachtgever bij de eis? De wet vraagt vergelijkbaar, niet gelijk.
5. **Check de referent.** Is de contactpersoon er nog? Wil hij tekenen, en op tijd?
6. **Kies de beste match, niet de grootste.** Een referentie die alle eisen afvinkbaar maakt, is meer waard dan een beroemd project dat op twee eisen afwijkt.

Een referentiematrix om te kopiëren:

| Eis uit de leidraad                   | Referentie A | Referentie B | Referentie C | Gat? |
| ------------------------------------- | ------------ | ------------ | ------------ | ---- |
| Periode: uitgevoerd na 1 januari 2023 |              |              |              |      |
| Minimumwaarde                         |              |              |              |      |
| Soort dienst of kerncompetentie       |              |              |              |      |
| Soort opdrachtgever                   |              |              |              |      |
| Gevraagde vorm en ondertekening       |              |              |              |      |
| Contactpersoon beschikbaar            |              |              |              |      |

## Hoe beschrijf je een referentie?

De commissie vinkt je referentie af tegen de eis. Maak dat zo makkelijk mogelijk. Neem in elke beschrijving op:

- opdrachtgever, alleen als je die mag noemen, en soort organisatie;
- periode van uitvoering, met begin- en einddatum;
- waarde en omvang, in de eenheid die de eis gebruikt;
- jouw rol: hoofdaannemer, onderaannemer, deel van een combinatie en je aandeel;
- vergelijkbaarheid: per eis één regel waarom deze referentie voldoet;
- resultaat, meetbaar waar dat kan;
- contactpersoon, functie en telefoonnummer.

Voorbeeld (fictief) van een zwakke en een sterke beschrijving bij een eis van "vergelijkbare opdracht, uitgevoerd in de afgelopen drie jaar, waarde minimaal 400.000 euro per jaar":

| Zwak                                                                                            | Sterk                                                                                                                                                                                                                                                                                                           |
| ----------------------------------------------------------------------------------------------- | --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| "Wij hebben voor een gemeente jarenlang beheer en onderhoud uitgevoerd, met veel tevredenheid." | "Beheer en onderhoud van 42 locaties voor een gemeente, 1 maart 2023 tot en met 28 februari 2026, 520.000 euro per jaar. Wij waren hoofdaannemer en deden 100% van het werk. Vergelijkbaar: zelfde soort dienst, vergelijkbare omvang, vergelijkbare opdrachtgever. Contact: afdelingshoofd, tel. 000-0000000." |

Als de dienst om een scorekaart of een specifieke verklaring vraagt, gebruik dan zijn model. De Gids waarschuwt dat te zware vormvereisten bij referenties onnodige administratieve last geven, bijvoorbeeld een nieuwe handtekening per opdracht van een referent die allang is vertrokken. Houd je eigen bibliotheek bij met referenties die al getekend zijn, zodat je ze hergebruikt. Hoe, lees je in [een tenderbibliotheek opzetten](https://www.tenderrender.com/nl/blog/tenderbibliotheek-opzetten).

## Hoe plan je het vragen van referenties?

Referenties zijn een van de weinige onderdelen die buiten jouw eigen controle liggen. Zet ze dus vroeg in de planning:

| Moment (S is de sluitingsdatum) | Stap                                                                        |
| ------------------------------- | --------------------------------------------------------------------------- |
| S-35                            | Eisen in de leidraad uitgelezen, kandidaat-referenties gekozen              |
| S-30                            | Verzoek aan de referenten verstuurd, met het formulier en de uiterste datum |
| S-20                            | Eerste ondertekende formulieren binnen, openstaande verzoeken nagebeld      |
| S-10                            | Alternatieve referentie klaar voor de referent die niet reageert            |
| S-5                             | Alle referenties definitief en in de gevraagde vorm                         |

Dit is een werkschema, geen wettelijke regel. Een volledige retroplanning staat in [termijnen bij een aanbesteding](https://www.tenderrender.com/nl/blog/termijnen-aanbesteding).

## Wat als je zelf te weinig referenties hebt?

- **Beroep op een derde.** Je mag steunen op de bekwaamheid van een andere onderneming, mits je aantoont dat je over hun middelen kunt beschikken. Gaat het om beroepservaring of kwalificaties, dan geldt dat alleen als die derde de werken of diensten waarvoor die ervaring is vereist ook zelf uitvoert (artikel 2.94 lid 1 en 2).
- **Samen inschrijven.** Een combinatie kan zich beroepen op de bekwaamheid van de deelnemers (artikel 2.94 lid 3). Lees de leidraad of referenties mogen worden opgeteld. Zie [inschrijven als combinatie](https://www.tenderrender.com/nl/blog/inschrijven-als-combinatie).
- **Vraag naar vergelijkbaar.** De wet vraagt om vergelijkbare opdrachten. Kun je laten zien dat een andere opdracht dezelfde kerncompetentie dekt, stel dan een vraag voor de Nota van Inlichtingen.
- **Nee zeggen.** Voldoe je niet aan een referentie-eis en laat de Nota van Inlichtingen niets los, dan is dat een knock-out voor je [bid/no-bid](https://www.tenderrender.com/nl/blog/bid-no-bid-beslissing).

## Checklist

- [ ] Referentie-eisen uit de leidraad letterlijk overgenomen, inclusief periode en minimumwaarde
- [ ] Periode, waarde en vergelijkbaarheid per referentie gecheckt
- [ ] Referentiematrix gevuld, gaten besproken
- [ ] Contactpersonen gebeld en formulieren verstuurd, met uiterste datum
- [ ] Beschrijving per eis afvinkbaar
- [ ] Reservereferentie klaar
- [ ] Bij beroep op een derde of combinatie: bewijs van beschikbare middelen en eigen UEA

## Veelgestelde vragen

### Hoe oud mag een referentie zijn?

Bij werken ten hoogste vijf jaar, bij leveringen en diensten ten hoogste drie jaar. Een langere periode mag alleen als dat nodig is voor voldoende mededinging (artikel 2.93 lid 1 en 4). Kijk altijd naar wat de leidraad precies zegt.

### Hoeveel referenties mag een aanbestedende dienst vragen?

De wet noemt geen aantal. De Gids Proportionaliteit noemt als richtsnoer maximaal één referentie per kerncompetentie. Vraagt een dienst er veel meer, dan is dat een reden voor een vraag.

### Moet de referentie gelijk zijn aan de opdracht?

Nee. De dienst vraagt naar vergelijkbare opdrachten op onderdelen van de opdracht, niet naar gelijke opdrachten (artikel 2.93 lid 3).

### Moet ik de referentie al bij mijn inschrijving inleveren?

Dat hangt af van de aanbestedingsstukken. Bij de eigen verklaring (het UEA) mag de dienst de lijst van werken, leveringen of diensten al bij de inschrijving opvragen (artikel 2.85 lid 3). Overige bewijsstukken vraagt de dienst van de inschrijver aan wie hij wil gunnen (artikel 2.102), en bij een openbare procedure mag hij zich tot die inschrijver beperken (artikel 2.101 lid 3).

### Mag ik een referentie van een onderaannemer of partner gebruiken?

Alleen binnen de regels voor beroep op derden. Voor beroepservaring en kwalificaties moet die derde het betreffende werk ook uitvoeren (artikel 2.94 lid 2). Een referentie van een onderaannemer die niets uitvoert, telt dan niet.

## Bronnen

- Aanbestedingswet 2012, artikelen 1.10, 2.85, 2.92a, 2.93, 2.94, 2.101, 2.102 en 2.115 (geldend vanaf 30 april 2026): [wetten.overheid.nl](https://wetten.overheid.nl/BWBR0032203/2026-04-30)
- PIANOo, Gids Proportionaliteit (3e herziening, 1 januari 2022), voorschriften 3.5 F, 3.5 G, 3.5 H en 4.2: [pianoo.nl](https://www.pianoo.nl/sites/default/files/media/documents/2021-10/gids_proportionaliteit_3e_herziening-januari2022.pdf)
- PIANOo, Geschiktheidseisen: [pianoo.nl](https://www.pianoo.nl/nl/inkopen-het-kort/hoe-ga-ik-met-de-regels-om/geschiktheidseisen)

## Lees ook

- [Referenties en cv's invullen: welke tool helpt?](https://www.tenderrender.com/nl/blog/referenties-cv-aanbesteding-tools)
- [Verschil gunningscriteria en selectiecriteria](https://www.tenderrender.com/nl/blog/selectiecriteria-vs-gunningscriteria)
- [Cv's van sleutelfunctionarissen in een aanbesteding](https://www.tenderrender.com/nl/blog/cv-sleutelfunctionarissen-aanbesteding)
- [Inschrijven als combinatie](https://www.tenderrender.com/nl/blog/inschrijven-als-combinatie)
- [Een tenderbibliotheek opzetten die wel werkt](https://www.tenderrender.com/nl/blog/tenderbibliotheek-opzetten)

---

Source: https://www.tenderrender.com/nl/blog/referenties-aanbesteding
