# Aanbesteding zonder voorafgaande bekendmaking: de regels

> Wanneer mag een overheid een Europese opdracht gunnen zonder aankondiging? De gronden, vrijwillige transparantie met 20 dagen wachttijd en de gevolgen.

Author: Thomas de Hertog · Published: 2026-11-01

## In het kort

Een aanbestedende dienst mag een opdracht boven de Europese drempel zonder voorafgaande bekendmaking gunnen, maar alleen in een beperkt aantal gevallen uit de Aanbestedingswet 2012: er waren geen of geen geschikte inschrijvingen, slechts één ondernemer kan de opdracht uitvoeren, of er is dwingende spoed (artikel 2.32 tot en met 2.37). In Nederland heet dat de onderhandelingsprocedure zonder aankondiging. Twijfelt de dienst, dan kan ze haar voornemen vrijwillig bekendmaken (vrijwillige transparantie) en minimaal 20 kalenderdagen wachten met het sluiten van de overeenkomst. Houdt ze zich daaraan, dan kan de overeenkomst niet meer worden vernietigd omdat een aankondiging ontbrak.

Gecontroleerd op 1 november 2026 in de Aanbestedingswet 2012 (artikelen 2.32 tot en met 2.37, 2.134 en 4.15 tot en met 4.21) en op PIANOo. De regels gelden voor opdrachten vanaf de Europese drempels.

## Wat is een aanbesteding zonder voorafgaande bekendmaking?

Het is de uitzondering op de regel dat een Europese opdracht vooraf wordt aangekondigd. PIANOo noemt het de onderhandelingsprocedure zonder (voorafgaande) aankondiging, waarmee een dienst "uit de hand" kan gunnen: rechtstreeks aan een voorkeurspartij, eventueel na onderhandeling met meerdere in aanmerking komende partijen. De stappen zijn kort (artikel 2.37): onderhandelen, een proces-verbaal opmaken, de gunningsbeslissing meedelen, de overeenkomst sluiten en de aankondiging van de gegunde opdracht bekendmaken.

Omdat dit afwijkt van het transparantiebeginsel, schrijft het Hof van Justitie volgens PIANOo voor dat de procedure alleen in uitzonderlijke gevallen mag worden gebruikt. Alle voorwaarden moeten zijn vervuld en worden restrictief uitgelegd. Dat is iets anders dan [enkelvoudig onderhands](https://www.tenderrender.com/nl/blog/enkelvoudig-onderhandse-aanbesteding) gunnen, wat onder de drempel binnen het inkoopbeleid kan.

## In welke gevallen mag het?

| Grond                                                                                                                                                                                                             | Voorwaarden                                                                                                                                                                | Artikel               |
| ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | --------------------- |
| Geen of geen geschikte inschrijvingen of verzoeken tot deelneming in een openbare of niet-openbare procedure                                                                                                      | De oorspronkelijke voorwaarden worden niet wezenlijk gewijzigd. Op verzoek gaat een verslag naar de Europese Commissie. PIANOo: de grond wordt zeer restrictief uitgelegd. | 2.32 lid 1 a en lid 2 |
| Slechts één ondernemer kan de opdracht uitvoeren: uniek kunstwerk, technische redenen of uitsluitende rechten                                                                                                     | Er is geen redelijk alternatief en het ontbreken van mededinging is niet het gevolg van een kunstmatige beperking van de voorwaarden.                                      | 2.32 lid 1 b en lid 3 |
| Dwingende spoed                                                                                                                                                                                                   | Strikt noodzakelijk, door gebeurtenissen die de dienst niet kon voorzien en die niet aan haar zijn te wijten.                                                              | 2.32 lid 1 c          |
| Bepaalde leveringen: onderzoek en ontwikkeling, aanvullende leveringen van de oorspronkelijke leverancier (looptijd maximaal drie jaar), grondstoffenmarkt, bijzonder gunstige koop bij een leverancier die stopt | Per geval omschreven in de wet.                                                                                                                                            | 2.33                  |
| Dienst na een prijsvraag                                                                                                                                                                                          | De opdracht gaat naar de winnaar of een van de winnaars; alle winnaars worden voor de onderhandeling uitgenodigd.                                                          | 2.34                  |
| Herhaling van soortgelijke werken of diensten tot drie jaar na de gunning                                                                                                                                         | Vier voorwaarden, waaronder dat de mogelijkheid al in de aankondiging van de oorspronkelijke opdracht stond.                                                               | 2.36                  |

Twee nuances. PIANOo schrijft dat de dienst moet kunnen bewijzen dat de reden de gunning aan één ondernemer noodzakelijk maakt, en dat ook als aan de voorwaarden is voldaan niet altijd één-op-één hoeft te worden gegund: onderhandelen met meerdere partijen kan ook. En bij een concurrentiegerichte dialoog of mededingingsprocedure met onderhandeling mag de dienst zonder nieuwe aankondiging starten als in een eerdere openbare of niet-openbare procedure alleen onregelmatige of onaanvaardbare inschrijvingen zijn binnengekomen, mits ze uitsluitend alle inschrijvers toelaat die niet zijn uitgesloten, aan de geschiktheidseisen voldoen en eerder een formeel correcte inschrijving indienden, en de oorspronkelijke voorwaarden niet wezenlijk wijzigt (artikel 2.28, tweede lid, en 2.30, tweede lid).

## Wat moet de aanbestedende dienst doen?

- **Motiveren.** Achteraf, in het formulier voor de aankondiging van de gegunde opdracht, uitleggen waarom de procedure is gebruikt. Die aankondiging volgt binnen 30 dagen na de gunning (artikel 2.134). Op schriftelijk verzoek van een ondernemer moet ze de keuze voor de procedure ook motiveren (artikel 1.4, derde lid).
- **Documenteren.** Het verloop van de procedure vastleggen en minimaal drie jaar na de gunning bewaren (artikel 2.56).
- **Opschortende termijn.** De dienst hoeft de opschortende termijn van 20 kalenderdagen (de Alcatel-termijn) niet in acht te nemen, omdat de wet bij deze procedure geen aankondiging van de opdracht vereist (artikel 2.127, vierde lid, onder a). Ze kan wel kiezen voor vrijwillige transparantie.

## Wat is vrijwillige transparantie?

Als een dienst denkt dat gunnen zonder bekendmaking is toegestaan, maar niet zeker weet of dat standhoudt, kan ze haar voornemen bekendmaken voordat ze de overeenkomst sluit. Dat staat in artikel 4.16 van de Aanbestedingswet 2012. In de Europese formulieren (TED eForms) heet de aankondiging een voluntary ex-ante transparency notice.

1. De dienst publiceert via TenderNed in het Publicatieblad van de Europese Unie een aankondiging van haar voornemen om de overeenkomst te sluiten.
2. Die aankondiging bevat minimaal de naam en contactgegevens van de dienst, een beschrijving van de opdracht, een rechtvaardiging waarom zonder bekendmaking mag worden gegund en de naam en contactgegevens van de beoogde ondernemer (artikel 4.17).
3. De dienst sluit de overeenkomst niet voor het verstrijken van minimaal 20 kalenderdagen, ingaande op de dag na de bekendmaking.
4. Na de gunning volgt de aankondiging van de gegunde opdracht.

Belanghebbenden kunnen zich in die termijn tegen het voornemen verzetten. Volgens PIANOo kan de overeenkomst niet meer worden vernietigd als binnen de termijn geen procedure voor de rechter aanhangig wordt gemaakt. PIANOo noemt dezelfde route voor een nationale opdracht waarvan de dienst twijfelt of ze Europees had moeten aanbesteden.

### Voorbeeld

Stel: een dienst publiceert haar voornemen op 1 maart 2027. De termijn loopt van 2 tot en met 21 maart 2027. Ze kan de overeenkomst sluiten nadat die termijn is verstreken, op zijn vroegst op 22 maart 2027, en moet binnen 30 dagen na de gunning de aankondiging van de gegunde opdracht publiceren.

## Wat gebeurt er als het ten onrechte is gedaan?

Een overeenkomst die is gesloten zonder een vereiste aankondiging in het Publicatieblad is in rechte vernietigbaar (artikel 4.15). De vordering moet binnen 30 kalenderdagen worden ingesteld nadat de aankondiging van de gegunde opdracht, mét de rechtvaardiging, is bekendgemaakt. Gebeurt dat niet, dan geldt een termijn van zes maanden na het sluiten van de overeenkomst. De rechter kan om dwingende redenen van algemeen belang besluiten niet te vernietigen (artikel 4.18). In dat geval legt de Autoriteit Consument en Markt de dienst een boete op van maximaal 15 procent van de geraamde waarde (artikel 4.21).

## Wat kun je als ondernemer doen?

Let op aankondigingen van voornemens op TenderNed en TED, en op gunningen zonder aankondiging in de aankondigingen van gegunde opdrachten. Meen je dat je de opdracht ook kunt uitvoeren, dan is de termijn van 20 dagen het moment om dat aan te kaarten. Een procedure voor de rechter moet in die termijn aanhangig zijn. Dit is geen juridisch advies; schakel bij een concrete zaak een jurist in. Ben je zelf de beoogde leverancier, houd er dan rekening mee dat de dienst moet kunnen onderbouwen waarom alleen jij in aanmerking komt, bijvoorbeeld met rechten of technische kenmerken die anderen niet hebben.

## Veelgestelde vragen

### Hoe lang moet de dienst wachten bij vrijwillige transparantie?

Ten minste 20 kalenderdagen, ingaande op de dag na de bekendmaking van het voornemen (artikel 4.16).

### Is dwingende spoed een vrijbrief?

Nee. Het moet gaan om gebeurtenissen die de dienst niet kon voorzien en die niet aan haar zijn te wijten, met een oorzakelijk verband met de spoed. PIANOo schrijft dat de dienst de procedure alleen gebruikt totdat structurele oplossingen beschikbaar zijn.

### Geldt dit ook onder de drempel?

De Europese plicht tot aankondiging geldt onder de drempel niet. De dienst volgt dan haar inkoopbeleid en de Gids Proportionaliteit. Zie [drempelbedragen aanbesteding 2026](https://www.tenderrender.com/nl/blog/drempelbedragen-aanbesteding-2026).

### Moet de dienst achteraf publiceren?

Ja. Boven de Europese drempel volgt binnen 30 dagen na de gunning een aankondiging van de gegunde opdracht, met de motivering van de procedure.

### Wat kan ik doen als ik het er niet mee eens ben?

Je kunt een klacht indienen bij het klachtenmeldpunt van de aanbestedende dienst, de zaak voorleggen aan de rechter in een kort geding of bodemprocedure, of klagen bij de Europese Commissie (PIANOo, rechtsbescherming). Zie [kort geding bij een aanbesteding](https://www.tenderrender.com/nl/blog/kort-geding-aanbesteding).

## Lees ook

- [Enkelvoudig onderhandse aanbesteding](https://www.tenderrender.com/nl/blog/enkelvoudig-onderhandse-aanbesteding)
- [Aanbestedingsprocedures: alle soorten op een rij](https://www.tenderrender.com/nl/blog/aanbestedingsprocedures-overzicht)
- [Concurrentiegerichte dialoog bij een aanbesteding](https://www.tenderrender.com/nl/blog/concurrentiegerichte-dialoog)
- [Kort geding bij een aanbesteding](https://www.tenderrender.com/nl/blog/kort-geding-aanbesteding)

## Bronnen

- [PIANOo: Onderhandelingsprocedure zonder aankondiging](https://www.pianoo.nl/nl/inkoopproces/aanbestedingsprocedures/onderhandelingsprocedure-zonder-voorafgaande-aankondiging)
- [PIANOo: Rechtsbescherming](https://www.pianoo.nl/nl/inkoopproces/fase-2-doorlopen-aanbestedingsprocedure/gunnen/rechtsbescherming)
- [Aanbestedingswet 2012, artikelen 2.32 tot en met 2.37, 2.134, 4.15 tot en met 4.21](https://wetten.overheid.nl/BWBR0032203/)
- [TED eForms: voluntary ex-ante transparency notice](https://docs.ted.europa.eu/EPO/latest/_attachments/html_reports/eNotice/EARoot/EA2/EA4/EA174.html)

---

Source: https://www.tenderrender.com/nl/blog/aanbesteding-zonder-voorafgaande-bekendmaking
